Hypotheekplan van de baan

Kabinet wilde pensioenfondsen en verzekeraars huizenmarkt impuls laten geven. Brussel vindt dit staatssteun.

Het plan voor de nieuwe Nederlandse Hypotheekinstelling (NHI) is van de baan. Het kabinet wilde die oprichten om de financiering van de woningmarkt te verbeteren. Maar de Europese Commissie beschouwt de NHI als ongeoorloofde staatsteun en geeft geen toestemming. Kwartiermaker Jan van Rutte (65) heeft een dik eindrapport geschreven en zijn opdracht teruggegeven.

Dat zegt de oud-bankier van Fortis en ABN Amro in een interview in deze krant. In stilte is een jaar lang gediscussieerd tussen ministeries en de Europese Commissie, volgens Van Rutte. „Als de Commissie op een ander standpunt blijft staan, kun je nog heel lang doorpraten en zaak laten escaleren, maar...”

Het kabinet lanceerde het plan voor de NHI in 2013, zodat pensioenfondsen en verzekeraars (totale pensioenvermogen: 1.589 miljard euro) meer konden investeren in Nederland. PvdA-leider Samsom wilde grote beleggers „verleiden”, zei hij. Toenmalig VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes pleitte voor snelle oprichting om de „gehele economie, de woningmarkt en de bouw een impuls” te geven.

De NHI moest ‘hypotheekobligaties’ met 100 procent staatsgarantie gaan uitgeven. Beoogde kopers hiervan waren pensioenfondsen, verzekeraars en grote bedrijven uit binnen- en buitenland. Met de opbrengst van die obligaties zou de NHI vervolgens pakketten hypotheken opkopen van banken. Zo zouden de grote beleggers indirect de woningmarkt gaan financieren. Het ging hierbij om de minst risicovolle hypotheken met een Nationale Hypotheek Garantie (NHG), waarbij de staat al garant staat voor een eventuele restschuld. De ambitie was dat de NHI binnen acht jaar 50 miljard euro zou ophalen bij grote beleggers. Deze kapitaalinjectie zou de hypotheekverstrekking een flinke stimulans moeten geven en zo de woningmarkt helpen herstellen.

Ongeoorloofde staatssteun

Voor banken zou het aantrekken van financiering voor hypotheken goedkoper worden dan op de internationale markten. „Dat voordeel moeten ze doorberekenen aan de klant en banken zijn daartoe ook volledig bereid. Maar de Europese Commissie en de banken zijn het oneens over hoe je dat doet”, zegt Van Rutte. „En dus oordeelt de Commissie: als de banken niet al het voordeel aan klanten doorberekenen, is er sprake van ongeoorloofde staatssteun.”

Als kwartiermaker heeft Van Rutte een neutrale rol, maar hij heeft „begrip” voor de banken. Volgens Van Rutte is het plan voor de NHI niet ingehaald door het aantrekken van de woningmarkt, de historisch lage hypotheekrente en de komst van nieuwe hypotheekaanbieders op de markt, zoals Munt, Tellius en CMIS. „Het blijft jammer, want je richt zo’n instelling niet op voor de goede tijden, maar voor wanneer de financiering opdroogt. De buitenlandse hypotheekaanbieders trokken zich in 2008 als eersten terug.”

Het kabinet hoopt alsnog pensioenfondsen en verzekeraars te trekken met de Nederlandse Investeringsinstelling (NLII), een vehikel dat investeringsprojecten en beleggers aan elkaar moet koppelen, bijvoorbeeld voor het mkb en middelgrote bedrijven. Van Rutte werd najaar 2013 door het kabinet ook aangesteld als kwartiermaker voor de NLII. Die is afgelopen oktober gestart en heeft nu 2 miljard euro voor de komende drie jaar. In het najaar kunnen bedrijven de eerste kredietaanvragen doen.