Buigt de Oekraïense president nu toch nog voor Poetin?

Een dode en honderden gewonden, nadat er gisteren rellen uitbraken in Kiev. Het parlement stemde over een nieuwe grondwet. De regio's krijgen nu meer zelfbestuur.

Gisteren braken er rellen uit in Kiev nadat het Oekraïense parlement stemde over een nieuwe grondwet. Foto SERGEI SUPINSKU/ AFP

De eerste stap op weg naar een gedecentraliseerd Oekraïne heeft een dodelijk slachtoffer en honderd gewonden geëist. De voormalige Sovjetrepubliek, die vorig jaar heeft gekozen voor associatie met Europa en sindsdien feitelijk in oorlog met Rusland verkeert, krijgt een nieuwe grondwet waarin de regio’s meer zelfbestuur krijgen. Maar het besluit daartoe van het parlement is gisteren in Kiev gepaard gegaan met dodelijk geweld. Terwijl het parlement stemde over een constitutionele hervorming, braken er rond het gebouw rellen uit met radicale nationalisten. Eén politieman van de mobiele eenheid kwam bij ongeregeldheden om het leven, nadat een granaat in zijn richting was geworpen. Meer dan 50 demonstranten en bijna 70 agenten raakten gewond. Volgens het ministerie van Volksgezondheid zijn 21 mensen getroffen door kogels.

Het geweld kan de regeringscoalitie van Oekraïne, die nu anderhalf jaar aan de macht is en sinds oktober 2014 een meerderheid heeft in het parlement, in het hart raken. De nieuwe grondwet is een doorn in het oog van radicale nationalisten die geen enkele concessie willen doen aan culturele diversiteit van Oekraïne. Met de nieuwe grondwet wil president Petro Porosjenko de lokale overheden juist wel meer macht geven als het gaat om plaatselijke belastingen, ruimtelijke ordening, economisch beleid, politie en justitie alsmede taal- en onderwijsbeleid. Met deze hervorming van de eenheidsstaat Oekraïne doet Porosjenko een gedeeltelijke concessie aan president Poetin van Rusland. Die moet leiden tot meer zelfbestuur, maar niet tot de totale ‘federalisering’ van Oekraïne die president Poetin van Rusland eist, omdat het buurland dan bijvoorbeeld nooit lid kan worden van de ‘vijandelijke’ NAVO. Porosjenko hoopt zo tegemoet te komen aan het wantrouwen van met name Russischtalige burgers, die vroeger loyaal waren aan het ancien regime van de gevluchte corrupte president Viktor Janoekovitsj maar niet per se de separatisten in de oostelijke Donbas steunen.

Het parlement nam de amendementen op de grondwet gisteren in ‘eerste lezing’ aan. Maar dat ging niet van een leien dak. Parlementsleden van de Radicale Partij van de nimmer constructieve nationalist Oleg Ljasjko, die ervan wordt verdacht dat hij wordt betaald door voormalige vertrouwelingen van Janoekovitsj, bezetten het spreekgestoelte van de plenaire vergaderzaal van de Verchovna Rada. Het presidium moest de stemming daarom uitstellen. Uiteindelijk stemden Ljasjko, de fractie Vaderland van ex-premier Joelia Timosjenko en de meerderheid van de West-Oekraïense partij Zelfhulp van de burgemeester van Lviv tegen de constitutionele hervormingen. Het normaal boycottende Oppositieblok, waarin oude bondgenoten van Janoekovitsj zich hebben verenigd, stemde wel voor.

Volgens minister Arsen Avakov van Binnenlandse Zaken kwam het geweld uit de koker van aanhangers van de rechts-nationalistische partij Svoboda (Vrijheid), die bij de laatste parlementsverkiezingen van oktober vorig jaar uit de Verchovna Rada werd weggestemd. De man die de granaat naar de politie zou een soldaat zijn uit het vrijwilligersbataljon van Svoboda dat in de Donbas meevecht tegen de door Moskou gesteunde pro-Russische rebellen. Leider Oleg Tjagnibok van Svoboda, die tijdens het ancien regime heimelijk werd gesteund door president Janoekovitsj die zo verdeeldheid wilde zaaien, had geen commentaar.

President Porosjenko noemde het geweld gisteravond in een toespraak op de nationale televisie een „mes in de rug van de regering” maar zei de grondwetswijziging wel te zullen doorzetten. De vraag hoe de decentralisatie vorm zal krijgen, hangt af van de pro-Russische milities. Als ze de oorlog hervatten na het huidige bestand, dat van beide zijden wordt nageleefd wegens het begin van het nieuwe schooljaar „kan er geen sprake zijn van meer zelfbestuur voor de Donbas”, zei Porosjenko.

    • Hubert Smeets