Bloedige nieuwe grondwet Oekraïne

De invoering van een nieuwe grondwet is in Kiev gepaard gegaan met rumoer in het parlement en rellen op straat.

Twee agenten van de Oekraïense oproerpolitie, die het parlementsgebouw in Kiev moesten bewaken, raakten gisteren gewond toen een radicale nationalist bij een betoging een granaat liet ontploffen. Foto AFP / Joeri Kirnitsjni

De eerste stap op weg naar een gedecentraliseerd Oekraïne heeft één dode en ruim honderd gewonden geëist.

De voormalige Sovjetrepubliek, die vorig jaar koos voor associatie met de EU en sindsdien feitelijk in oorlog met Rusland is, krijgt een nieuwe grondwet, die de regio’s meer zelfbestuur geeft. Dat is ook afgesproken in de bestandsakkoorden van Minsk.

Maar het besluit daartoe van het parlement ging gisteren in Kiev gepaard met dodelijk geweld. Terwijl de Verchovna Rada stemde over de constitutionele hervorming, braken rond het gebouw rellen uit met nationalisten. Twee politiemannen van de Nationale Garde kwamen om het leven, nadat een granaat in zijn richting was geworpen. Meer dan 140 mensen raakten gewond, van wie tien ernstig.

De nieuwe grondwet is een doorn in het oog van radicale nationalisten, die geen enkele concessie willen doen aan de culturele diversiteit van Oekraïne. President Petro Porosjenko wil lokale overheden meer macht geven bij lokale belastingen, ruimtelijke ordening, economisch beleid, politie en justitie alsmede taal- en onderwijsbeleid. Met deze hervorming vervult Porosjenko een verkiezingsbelofte maar doet hij ook een gedeeltelijke concessie aan de Russische president Poetin, die de totale ‘federalisering’ van Oekraïne eist. Porosjenko hoopt zo tegemoet te komen aan het wantrouwen van Russischtalige burgers, die ooit loyaal waren aan het ancien régime van ex-president Janoekovitsj, maar niet per se de separatisten in de oostelijke regio Donbas steunen.

Mes in de rug

Volgens minister Arsen Avakov van Binnenlandse Zaken kwam het straatgeweld uit de koker van aanhangers van de rechts-nationalistische partij Svoboda (Vrijheid), die vorig jaar oktober bij de verkiezingen uit het parlement werd weggestemd. De man die de granaat naar de politie gooide, was een soldaat uit Svoboda’s vrijwilligersbataljon Sitsj, dat in de Donbas vecht tegen de pro-Russische rebellen.

Svoboda-leider Oleg Tjagnibok zweeg over zijn aandeel. Leider Dmitro Jarosj van de ultrarechtse Rechtse Sector distantieerde zich van de rellen. „Idiotie en een speeltje in handen van de buiten- én binnenlandse vijand”, aldus Jarosj.

Ook de stemming in het parlement ging gisteren niet van een leien dak. Leden van de Radicale Partij van de nimmer constructieve nationalist Oleg Ljasjko, die ervan wordt verdacht dat hij wordt betaald door voormalige vertrouwelingen van Janoekovitsj, bezetten het spreekgestoelte in het parlement. Het presidium moest de stemming daarom uitstellen.

Uiteindelijk stemden Ljasjko’s partij, Vaderland van ex-premier Joelia Timosjenko en de meerderheid van de West-Oekraïense partij Zelfhulp van de burgemeester van Lviv tegen de constitutionele hervormingen. Het normaal boycottende Oppositieblok, waarin oude bondgenoten van Janoekovitsj zich hebben verenigd, stemde wel voor.

President Porosjenko noemde het geweld gisteravond op de nationale televisie een „mes in de rug van de regering”, maar zei de grondwetswijziging te zullen doorzetten. „Anders dan Moskou komen wij onze afspraken na.”