Zeven rechtbanken ontmanteld door bezuinigingen

De rechtbank in Almelo. NRC

Zeven rechtbanken mogen voortaan alleen nog “een uitgebreid pakket van de meest voorkomende zaken” behandelen. Het gaat om Alkmaar, Almelo, Assen, Dordrecht, Lelystad, Maastricht en Zutphen. Ook wordt er bespaard op gebouwen. Dat heeft de Raad voor de Rechtspraak bekendgemaakt.

In totaal zijn er in Nederland elf rechtbankarrondissementen, met in totaal 32 zogeheten zittingslocaties. Dat blijft dus zo, alleen de functie van zeven rechtbanken verandert. Daar worden voortaan kantonzaken behandeld en enkelvoudige veelvoorkomende bestuursrechtelijke zaken, veelvoorkomende strafrechtelijke zaken zonder gedetineerden en mogelijk veel voorkomende familierechtelijke zaken. Mensen die terecht staan in complexe strafzaken of partijen die betrokken zijn bij ingewikkelde civiel- of bestuursrechtelijke zaken kunnen er niet meer terecht en moeten verder reizen.

Ook op gebouwen wordt bespaard. Zo neemt het aantal werkplekken per fte af en zijn er in de toekomst in de zeven ontmantelde rechtbanken alleen nog maar flexplekken. De maatregelen zorgen voor een besparing, maar de rechtspraak kampt de komende jaren nog steeds met tekorten. Het eigen vermogen is tussen 2013 en 2015 teruggelopen van vijftig miljoen naar nul euro. Vanaf 2020 is er een tekort van 32 miljoen euro.

Update 14.50 uur: De president van de rechtbank Noord-Holland, Evert van der Molen, heeft zijn ontslag ingediend omdat hij zich niet kan vinden in het besluit om zeven rechtbanken te ontmantelen.

De rechtbanken die met rood zijn aangegeven worden ontmanteld:
rechtbanken2020

Krimpende budgetten

De beslissing zeven rechtbanken te ontmantelen is het gevolg van een krimpend budget. Anders dan het Openbaar Ministerie (OM) en de politie hoefde de rechtspraak niet meteen na het aantreden van Rutte II in 2012 te bezuinigen. Er zou wel 120 miljoen euro van het totale budget van ongeveer 1 miljard afgaan, maar pas vanaf 2016. Dat is nu dus bijna zover.

Onlangs heeft er al een reorganisatie plaatsgevonden. In 2013 ging Nederland van van negentien rechtbankarrondissementen naar elf. Er verdwenen ook fysieke rechtbanken, de zittingslocaties. 23 rechtbanken zijn gesloten, 32 zijn er nog over. Vijf gerechtshoven werden er vier: Leeuwarden verloor zijn hof. Toenmalig minister Opstelten (Justitie, VVD) beloofde in 2012 nog dat resterende rechtbanken volwaardige zittingslocaties zouden blijven, met een breed pakket aan zaken.

In Almelo was daarom hevig verzet tegen beslissing van de Raad voor de Rechtspraak en de rechtbankbesturen, al voordat die bekendgemaakt was. Honderd personeelsleden staakten, de Overijsselse Orde van Advocaten organiseerde voor het eerst in haar bestaan een spoedvergadering. Gevreesd wordt voor de toegankelijkheid van de rechtspraak in Twente. De burgemeester van Almelo, Jon Hermans, zei zich “in het pak genaaid” te voelen door ‘Den Haag’.

Werkgelegenheid

Door automatiseringsoperatie KEI vervalt naar schatting veertig procent van de administratieve functies binnen de griffies en zeven procent van de functies van juridisch medewerkers. Dat komt neer op ongeveer 950 fte. Daarnaast hebben in 2020 ongeveer 2.000 van de 10.000 mensen de rechtspraak verlaten door natuurlijk verloop. Een deel van hun functies wordt niet opnieuw ingevuld.