Naar de rechter om toegang tot Nederlandse loterijenmarkt

Volgens zes buitenlandse gokpartijen worden Nederlandse loterijen bevoordeeld.

Dromend van zes goede gele ballen tijdens de Lotto-trekking of visite van Gaston van de Postcode Loterij, geven Nederlanders jaarlijks twee miljard euro uit aan loterijen. Die hebben een door de overheid in stand gehouden monopoliepositie, maar de vraag is hoe lang dat nog zo blijft.

Verschillende buitenlandse gokbedrijven zijn in alle stilte naar de rechter gestapt in een bezwaarprocedure tegen de Kansspelautoriteit (Ksa), die namens de staat onder meer vergunningen afgeeft.

Op verzoek van het kabinet verlengde de Ksa vorig jaar onderhands alle vergunningen van de bestaande loterijen, zoals de Postcode Loterij en Lotto (inclusief sportweddenschappentak Toto) tot 2017. De buitenlandse partijen willen dat die vergunningen ongeldig worden verklaard omdat ze juridisch niet orde zouden zijn.

Volgens ingewijden gaat het onder meer om Lottovate (een Britse aanbieder van online loterijen), weddenschappenreuzen Unibet, Betfair, Betclic en de Europese brancheorganisatie van kansspelbedrijven EGBA. De Ksa wil geen namen noemen, maar bevestigt de procedures en meldt desgevraagd dat zes partijen „meerdere bezwaren” hebben ingediend.

In strijd met mededingingsrecht

Gezien de jurisprudentie zijn de buitenlandse partijen zeker niet kansloos. De hoogste Europese en Nederlandse rechter oordeelden al dat de verlening van wed- en loterijvergunningen anders moet. Zo oordeelde de Raad van State in 2011 dat de minister van Justitie Betfair in 2005 had moeten laten meedingen naar kansspelvergunningen voor de Toto en het paardenrennen.

Het Europese Hof en de Europese Commissie oordeelden ook dat in Nederland de procedures voor gunning opener moeten zijn. Nu krijgen Lotto en consorten vergunningen zonder dat andere partijen mogen meedingen. Dat is in strijd met het mededingingsrecht en mag van Europa alleen als een loterij onder strikte overheidscontrole staat, zoals de Staatsloterij. Vanuit die optiek benoemde de Lotto in 2011 een overheidscommissaris.

Vanwege de rechterlijke uitspraken belooft het kabinet al jaren een „consistente, transparante en non-discriminatoire” toekenning van vergunningen. Rutte I beloofde in 2011 een nieuw loterijstelsel in 2015. Het huidige kabinet onderstreepte in 2012 in het regeerakkoord ook dat de vergunningen vanaf dit jaar niet meer onderhands afgegeven zouden worden. Maar toch gebeurde dat vorig jaar opnieuw.

De huidige bezwaarprocedures zijn dus gericht tegen die specifieke verlenging. Daarnaast hebben gokbedrijven ook zelf een vergunning aangevraagd die is afgewezen. Tegen die afwijzingen lopen ook procedures. Zo’n procedure start bij de Ksa. Wie het niet eens is met de uitkomst, kan naar de bestuursrechter en uiteindelijk aankloppen bij de Raad van State en het Europese Hof.

Lobby van zwaargewichten

De lobby rond kansspelen in Den Haag is machtig. Daardoor is van het legaliseren van internetgokken, nog een voornemen van het kabinet, ook nog steeds niks terechtgekomen. Dat is mede te danken aan zwaargewichten als Wim Pijbes (de baas van het Rijksmuseum) en Alexander Rinnooy Kan (ex-voorzitter van het Goede Doelen Platform ), die zich openlijk tegen de kabinetsplannen keerden.

Loterijen, de Postcode Loterij voorop, dragen jaarlijks namelijk zo’n 500 miljoen euro af aan goede doelen. De Tweede Kamer is gevoelig voor het argument dat door legalisering van onlinegokken en een nieuw loterijstelsel mogelijk minder geld bij goede doelen terechtkomt. Ook al zijn er eveneens onderzoeken waaruit blijkt dat dit niet het geval is en er zelfs méér geld naar goede doelen kan gaan.

Tot tevredenheid van onder meer de Postcode Loterij kondigde het kabinet vorig jaar „een behoedzame aanpak” aan waarbij het eerst internetgokken wil legaliseren en daarna het loterijstelsel wil moderniseren.

Inmiddels verwacht niemand meer dat legaal internetgokken in Nederland voor 2017 werkelijkheid wordt, waardoor de loterijen nóg langer zouden moeten wachten. Dat maakt de juridische bezwaarprocedures spannend voor het kabinet.

Lottovate en Unibet bevestigen de rechtsgang, maar willen er niet uitgebreid op ingaan vanwege de politieke gevoeligheid. Unibet meldt dat het dezelfde behandeling wil als de Toto, zodat het sportweddenschappen mag aanbieden.

Lottovate-directeur Peter-Paul de Goeij wijst erop dat de rechter eerder heeft geoordeeld dat de vergunning voor de Lotto niet op de juiste manier is verleend. „Daarom vinden wij dat de verlenging niet klopt. Wij maken bezwaar ook met het oog op de toekomst zodat ‘wie zwijgt stemt toe’ niet op ons van toepassing is.”