Britse neuroloog en schrijver Oliver Sacks (82) overleden na lang ziekbed

Oliver Sacks op archiefbeeld uit 2009. Foto Hollandse Hoogte

De bekende neuroloog en schrijver Oliver Sacks is vandaag overleden. De Brit stierf in New York. Sacks maakte begin dit jaar bekend dat hij ongeneeslijke tumoruitzaaiingen in zijn lever had.

Sacks is een van ’s werelds populairste schrijvers over het brein. Hij werd beroemd met The Man Who Mistook His Wife for a Hat (1985), waarin hij bijzondere neurologische afwijkingen beschreef. Hij schreef onder meer ook over zijn ziekbed na een val (A Leg To Stand On, 1984), over de neurologie van muziek (Musicophilia, 2007). Zijn boek Awakenings (1973) werd in 1990 verfilmd, met Robin Williams als Sacks.

‘My luck has run out’

De uitzaaiingen - die Sacks zelf wereldkundig maakte: ‘My luck has run out’ - waren een zeldzame complicatie van de oogtumor waaraan hij negen jaar geleden leed. Naar aanleiding daarvan schreef hij toen The Mind’s Eye (2010).

Oliver Sacks werd in 1933 in Londen geboren in een grote Joodse familie. Zijn vader was huisarts, zijn moeder een van de eerste vrouwelijke chirurgen van Engeland. Twee oudere broers werden ook arts. Maar een derde broer, Michael, was schizofreen en zijn psychoses waren lastig te bestrijden.

Verslaafd aan amfetamine

In de jaren 60 raakt Sacks verslaafd aan amfetamine. Dat is hij nog steeds als hij in 1965 naar New York vertrekt.

“In die tijd was ik op veel verschillende manieren ongelukkig, drugs – en hallucinaties – kunnen een substituut voor het leven gaan vormen. Een enkele keer heb ik nog wel een beetje cannabis gerookt. Ik ben blij met mijn ervaringen, maar ik ben ook blij dat ik ze heb overleefd.” - Sacks in 2012 in gesprek met NRC.

Na afkicken begint hij in New York in een lab voor neurochemie.

Niet veel later gaat hij werken in het Beth Abraham Hospital in de Bronx. Daar treft hij tientallen overlevenden van de grote slaapziekte-epidemie in de jaren twintig. Na een experimentele behandeling met L-dopa ‘ontwaken’ ze uit hun lethargie. Sacks besluit om zijn bevindingen te publiceren als een verzameling gevalsstudies. Het boek Awakenings uit 1973 zou een van zijn bekendste publicaties worden.

“Weinig auteurs bezitten zoveel talent om lezers te laten delen in een wetenschappelijke en persoonlijke zoektocht. Maar allereerst is Oliver Sacks de man van Awakenings (Ontwaken in verbijstering), het beroemde boek uit 1973, later verfilmd als documentaire en speelfilm en verwerkt tot toneelstuk, over patiënten met Encephalitis lethargica volgend op de Spaanse griep, die na decennia dankzij L-dopa ‘gewekt’ werden uit hun lethargische staat. Dat ontwaken ging gepaard met grote verwarring aangezien de patiënten zich niet konden voorstellen dat de wereld zo was veranderd. Hoewel ze bewust waren geweest, hadden zij zich decennialang geen herinneringen gevormd.” - Nederlands wetenschapper en schrijfster Louise Fresco in NRC Handelsblad nadat Sacks verklaarde ongeneeslijk ziek te zijn.

‘ik ben niet klaar met leven’

De afgelopen tien jaar kreeg Sacks ernstige problemen met zijn gezondheid. In 2005 werd een melanoom in zijn rechteroog vastgesteld, waardoor hij een groot deel van zijn gezichtsveld verloor. In februari schreef Sacks in een brief aan The New York Times, de krant die vandaag zijn overlijden meldt, dat het melanoom was uitgezaaid naar de lever en hij de rest van zijn leven in maanden telde.

“Dat betekent niet dat ik klaar ben met het leven… Ik moet me nu concentreren op mijzelf, mijn werk en mijn vrienden.”

Oliver Sacks werd 82 jaar oud.

Lees ook het interview dat NRC in 2010 had met de Brit: Het geval Sacks

en:

Lees ook het gesprek uit 2012 over waanvoorstellingen: Eerst zien dan geloven