Veilig in de trein

S. Montag

Een paar dagen nadat de dappere Amerikanen Spencer Stone, Anthony Sadler en Alek Skarlatos, en de Brit Chris Norman in de Thalys naar Parijs een zwaar bewapende terreurboef hadden bedwongen, verschenen er op de televisie beelden van zo’n trein die op het Centraal Station op het punt stond te vertrekken. Worden de passagiers daar nu ook elektronisch bekeken, jasje uittrekken, broekriem afdoen, poortje door, laptop openen, enz.? Er waren toen een paar functionarissen die dat aarzelend overwogen. Maar zulke persoonlijke controles op een station? Hoeveel reizigers zitten er in een trein? Ik sla er een slag naar: duizend in de spits. Die moeten dan allemaal door de detectiepoortjes, zakmes inleveren, enz. Dan kun je beter de spoorwegen helemaal afschaffen.

Hoewel, veiligheid is ook een kwestie van wennen. Ergens in het begin van de jaren zestig ontdekte een van de eerste provo’s, Rob Stolk, dat de supermarkten van Albert Heijn door camera’s werden bewaakt. George Orwell is in aantocht, zei hij. In diens 1984 hebben alle mensen een telescreen, een televisie met een lens waardoor de kijkers worden beloerd, om de absolute veiligheid te verzekeren. Er is nu vrijwel geen winkel, geen openbaar vervoer waar geen camera’s hangen. En toch worden er weer juweliers beroofd, conducteurs door boze reizigers afgerost. De tegenstelling tussen het gespuis en de normale wereld groeit, waarbij het gespuis talrijker en veelzijdiger wordt terwijl de normale wereld zo ongestoord en leuk mogelijk wil blijven leven. In de week van het drama in de Thalys werden we hier beziggehouden door Sail.

Op 11 september 2001 is met de verwoesting van het World Trade Center de nieuwste tijd begonnen. Van die dag af is iedere vliegtuigpassagier overal een potentiële verdachte geweest. En alle bagage werd ook steeds verdachter. Vloeistoffen, scherpe stukjes staal. Op weg naar New York is me een keer een dierbaar zakmes afgepakt. Ik houd Osama bin Laden en Mohammed Atta verantwoordelijk, maar daar schiet ik niets mee op, ze zijn dood. En het veiligheidsgedoe op de vliegvelden breidt zich nog steeds uit, omdat de vijand steeds geraffineerder wordt. Particulieren nemen daar weer een voorbeeld aan. Bij mij om de hoek is een winkel die zich specialiseert in geraffineerde bewakingselektronica. Er is ook apparatuur om je buren te bespioneren. Een luilekkerland.

Maar wat moeten we de komende tijd bij de spoorwegen verwachten? De International New York Times van 26 augustus heeft er een hoofdartikel aan gewijd. Meer dan 40 miljoen Europeanen stappen iedere dag in meer dan 100.000 treinen. Ze lopen de stations in en uit, open bouwwerken die voor iedereen toegankelijk zijn. Je hoeft geen paspoort bij je te hebben, niet te laten zien wat er in je koffertje zit. Na de poging tot terreur in de Thalys hebben de Belgische en de Franse regering aangekondigd dat daarin verandering zal komen. Op de stations verschijnen binnenkort gewapende politiepatrouilles en willekeurige reizigers zullen hun bagage moeten laten onderzoeken.

De New York Times vindt dat het nog beter kan. Na de terroristische aanslagen in Madrid in 2004 is de Spaanse politie op stations de bagage van treinreizigers strenger gaan controleren. Heeft dat geholpen? Laten we het afkloppen maar sindsdien zijn er bij de Spaanse spoorwegen geen aanslagen meer geweest. Misschien hebben ze bij de Thalys en dus ook de Belgische en de Nederlandse Spoorwegen de ontwikkelingen van het terrorisme niet nauwkeurig genoeg gevolgd. Het is ook geen geringe opgave, de maatschappij van orde en rust zoals we die kenden te verlaten, om in plaats daarvan in een samenleving terecht te komen waar je dag en nacht voor een massamoord op je hoede moet zijn. Hoe leg je dat je kinderen uit? Het duurt wel een generatie voor de mensheid eraan gewend zal zijn.