Lezers weten het soms echt beter: drie voorbeelden

Je moet het maar zien – maar deze lezer zag het. Al een tijdje viel het haar op dat op sommige pagina’s in de krant, met name in het katern Cultuur, de spaties tussen woorden kleiner zijn dan op andere pagina’s. Lezen „wordt dan wel heel onaangenaam”. Bovendien: er is genoeg „onbenut wit op de pagina’s” – dus waarom niet wat meer spatie?

Goeie vraag. Het is een voorbeeld hoe lezers niet alleen bewaken hoe hun krant met Grote Kwesties omgaat, maar ook patrouilleren langs de randen van de krant. De grafische rand, bijvoorbeeld.

En wat blijkt? De lezer had gelijk: er zat een fout in het systeem.

Ik zie het zelf niet, ook niet met loep of duikbril, maar de adjunct-chef Vormgeving deed onderzoek en inderdaad, de spatiëring loopt uiteen. Niet altijd, het verschil ontstaat alleen wanneer de vormgever een bepaalde, kleine sierletter gebruikt bij een artikel. In de codering ervan zaten verkeerde maten voor de spatiëring. Voor de liefhebber: normaal is die ruimte 150/190/260 spatie-eenheden (minimaal/medium/maximaal); bij deze sierletter werd dat opeens 90/120/200 – een fors verschil.

Hoe die maten in het systeem terechtkwamen (ooit eenmalig aangepast en niet hersteld?) is niet meer na te gaan, maar inmiddels is de spatiëring gelijkgetrokken (houdt u het in de gaten).

Nog een geslaagde patrouille: een langs de NRC-wijngaarden.

De Webwinkel van NRC Media, die boeken en wijn verkoopt, adverteerde met een „sensationele Siciliaan”, de „Pouilly van Sicilië”. Geur: „Heel intens en aromatisch met stuivende grapefruit, perzik, citroensorbet en een vleugje ananas.” Een hele maaltijd.

Maar een wijnwijze lezer was er even voor gaan zitten. Was het niet al „erg veel marketing” om wijn van de catarratto-druif te vergelijken met Pouilly-Fuissé en Pouilly-Fumé? Maar de frappe was toch de kleur van deze „sensationele Siciliaan”. De witte wijn werd in de advertentie omschreven als „vitaal granaatrood” en „met een diepe kern”. „Welke soort granaten bedoelt u eigenlijk?”, vraagt de lezer met een vleugje sarcasme, maar een intense kern van deemoed.

Ook dat was een foutje, laat de Category Manager Boeken, Muziek en Wijn van NRC Media weten. Een stukje oude tekst dat bij een andere wijn hoorde, werd per abuis overgenomen en dat viel helaas niemand op tijd op. Het is hersteld. En wat de vergelijking met Pouilly-Fuissé of Fumé betreft: bedoeld was „de typische smaken van exotisch fruit en vulkanische mineraliteit van deze Siciliaanse wijn” aan te geven, schreef de manager de lezer, niet om te beweren dat die „letterlijk op één van de twee genoemde wijnen lijkt of exact dezelfde kwaliteiten bezit”. Ook daar belooft de afdeling terughoudender mee te zijn.

In een nieuwe advertentie, die de sensationele Siciliaan mokkend moest delen met twee andere zomerwijnen, is de vergelijking dan ook weggelaten (en is de kleur ook niet langer granaatrood).

Prettige afdronk: de lezer was blij met de „sportieve” uitleg van de Category Manager (een zakelijk en gedetailleerd antwoord, waar de krant soms een voorbeeld aan kan nemen) en belooft wellicht iets te bestellen – wat opnieuw bewijst: lezers serieus nemen helpt.

Tot slot een taalpatrouille, een terechte bezigheid van lezers. Zie bijvoorbeeld een iets te creatieve kop op dinsdag (Deze zeepbel moest wel een keer leeglopen). Toen ik klein was, spatten ze nog uiteen.

Een lezer die verbonden is aan een faculteit Geesteswetenschappen, stelt vast dat NRC er tegenwoordig, op papier en digitaal, „alles aan doet de lezer snel te bedienen”: tekst opknippen in genummerde fragmenten, simpele vragen boven een alinea zetten „en nog zo wat op hurkhoogte”. En als klap op de vuurpijl staat boven langere stukken de leestijd met de „waarschuwing” longread.

Aan dat woord ergert zij zich „groen en geel”, want: „nageaapt van buitenlandse kranten en luiheid om te vertalen”. Haar voorstel: noem zo’n stuk waar je een tijdje mee bezig bent (soms wel 41 minuten!) een ZLV (Zeer Lang Verhaal). „Mooi toch?” Ze probeerde dat idee al op Twitter aan te prijzen, maar zonder resultaat.

Haar afkorting is geen variatie, zoals een argwanende ombudsman dan denkt, op de DMZ, de gedemilitariseerde zone tussen Zuid- en Noord-Korea. Maar natuurlijk op het Zeer Korte Verhaal (ZKV) van de schrijver A.L. Snijders.

Ik heb de webredactie erover geraadpleegd, en de literatuurredactie – tevergeefs. Literair redacteur Arjen Fortuin zegt: „Wij noemden zoiets vroeger een ‘stevig stuk’. Maar longread komt uit de digitale wereld en is hier inmiddels ingeburgerd.” Dat geldt temeer voor de webredactie, die toch al sterk Angelsaksisch is georiënteerd.

Toch heeft ook deze lezer een goed, belangrijk punt: hou dat (Amerikaanse) Engels, dat overal in de media oprukt, als het even kan binnen de perken. Niet elk woord dat met een ‘n’ begint, is even gevoelig, maar toch: hoe minder, hoe beter. Dus niet „controleren”, maar „beheersen” en ook niet „acteren” maar „handelen” (zeker een politicus moet ook niet acteren, maar handelen).

Minder Engels in de krant, dat dan (maar weer) afspreken? Deal!