Gezamenlijk asielbeleid EU komt dichterbij

Europa’s leiders komen allengs tot dezelfde conclusie: alleen gemeenschappelijk beleid kan de vluchtelingenstroom beheersen.

Een Syrisch gezin wordt door Hongaarse politieagenten aangehouden aan de grens met Servië. Foto Bernadett Szabo/Reuters

De gruwelijke vondst van 71 doden in een koelwagen langs de snelweg in Oostenrijk heeft de onontkoombaarheid van een gezamenlijk Europees antwoord op het vluchtelingendrama nog duidelijker gemaakt.

Bondskanselier Merkel lijkt er van alle Europese regeringsleiders het meest van doordrongen dat het huidige systeem niet werkt. Twee weken geleden waarschuwde zij dat dat het migratiebeleid Europa nog „zeer, zeer veel meer” zal bezighouden dan de Griekse crisis. Zij heeft er nu Chefsache van gemaakt. Het valt direct onder haar. Om verder de toon te zetten hekelde ze maandag na een gesprek met president Hollande de „bekrompen boodschappen van haat” van rechtse extremisten en neonazi’s. „Stuitend”, zei Merkel.

Met Hollande schaarde ze zich nadrukkelijk achter voorstellen uit de migratie-agenda van de Europese Commissie: gemeenschappelijk asielbeleid; een lijst van als veilig beschouwde landen om te voorkomen dat mensen uit die landen de asielprocedures verstoppen; eerlijker spreiding van vluchtelingen over Europa; inrichting van ‘hot spots’ in Italië en Griekenland om mensen die volgens internationaal recht vluchteling zijn, te scheiden van economische migranten. Concrete plannen hiervoor liggen al sinds mei op tafel, maar er zat weinig vaart achter.

Inmiddels blijven er nieuwe mensen komen, en doodgaan. Doordat een volgepakte boot kapseisde voor de kust van Libië zijn donderdag waarschijnlijk tweehonderd mensen omgekomen. Ook elders in Europa wordt de druk gevoeld, zelfs binnen de Poolcirkel. Noorwegen meldt dat daar tientallen Syrische vluchtelingen de grens met Rusland over komen fietsen.

Duitsland heeft deze week een praktische stap gezet door te besluiten Syrische vluchtelingen niet naar een ander EU-land terug te sturen als zij daar de unie zijn binnengekomen. Jaren geleden was afgesproken, in de Dublin-verordening, dat vluchtelingen asiel aanvragen in het land waar zij de EU binnenkomen. Dat bleek in de praktijk niet te werken: Italië en Griekenland zouden zo onhoudbaar veel asielzoekers krijgen. Duitsland heeft nu voor Syriërs de Dublin-afspraak opgeschort.

Een paar dagen later pleitte PvdA-leider Samsom ervoor de hele afspraak overboord te zetten, als onwerkbaar. „De Dublin-aanpak van ‘ieder voor zich’ is failliet”, schreef hij in nrc.next. „We zullen juist op het terrein van migratie meer bevoegdheden met elkaar moeten delen dan we misschien comfortabel vinden.”

Premier Rutte zei vrijdag in een vervolg hierop naar „het volledige palet” te willen kijken. Daarom trekt het kabinet ook zestig miljoen euro uit voor opvang van vluchtelingen in de regio, om te voorkomen dat ze naar de Europese Unie komen.

Zo gaat Europa op zoek naar nieuwe instrumenten voor een gemeenschappelijker asielbeleid. Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, schreef donderdag in deze krant: „Het is niet realistisch om te denken dat we gewoon onze grenzen kunnen openen voor al onze buren. Evenmin om te denken dat we gewoon een gesloten cordon om ons heen kunnen plaatsen tegen alle angst en ellende.”