Verdronken dierentuinijsbeer Knut had auto-immuunziekte

Foto AFP

De publiekslieveling van bezoekers van de dierentuin van Berlijn, ijsbeer Knut, leed aan een zeldzame auto-immuunziekte. Dat veroorzaakte een hersenontsteking waardoor het dier epileptische aanvallen kreeg. Eén zo’n aanval werd het dier fataal toen het daarbij op 19 maart 2011 achterover in de zwemgracht in zijn verblijf viel en verdronk, concluderen Duitse wetenschappers (Scientific Reports, 27 augustus).

Dat Knut een hersenontsteking had, bleek al snel bij autopsie kort na zijn dood. De dierenartsen weten dit aan een infectie, maar ze slaagden er niet in de ziekteverwekker te vinden.

Maar toen neurowetenschapper Harald Prüss het autopsierapport van Knut las, zag hij paralellen met zijn bevindingen in het onderzoek naar hersenziekten bij mensen. Sinds 2010 is namelijk bekend dat een hersenontsteking bij mensen niet altijd hoeft te ontstaan door een virale of bacteriële infectie, maar ook het gevolg kan zijn van een auto-immuunreactie. Daarbij vallen antilichamen van het eigen afweersysteem de zogeheten NDMA-receptoren op de zenuwcellen in de hersenen aan. Sinds die ontdekking zijn wereldwijd meer dan duizend patiënten geïdentificeerd die lijden aan anti-NDMA-receptor-encefalitis. De ziekte begint vaak met hoofdpijn en duizeligheid waarna hallucinaties en zelfmoordneigingen kunnen optreden. Uiteindelijk kunnen epileptische aanvallen en bewustzijnsverlies optreden. De aandoening blijkt gelukkig met medicijnen redelijk goed te behandelen.

Prüss’ vermoeden dat Knut hiervan ook slachtoffer was, bleek juist. Het is de eerste keer dat deze auto-immuunziekte bij een dier is geconstateerd. De onderzoekers vermoeden dat deze afweerstoornis bij veel meer zoogdieren voorkomt. Er is inmiddels een bloedtest voor ontwikkeld. Wellicht kunnen deze dieren net als mensen behandeld worden met afweer-onderdrukkende middelen.

Knut werd in 2006 geboren in de dierentuin van Berlijn. Zijn moeder Tosca verstootte het jong een paar dagen na de geboorte, samen met zijn naamloze broertje dat kort daarna overleed aan een infectie. Verzorger Thomas Dörflein gaf Knut de fles, sliep naast zijn kooi en knuffelde uitgebreid met het pluizige diertje. Knut zorgde voor historisch hoge bezoekersrecords in de Berlijnse dierentuin.