Turken snakken naar stabiliteit

Turkse partijen schuwen coalitie. Intussen is de bevolking bang voor toenemend geweld.

Een Koerdische demonstrant met een molotovcocktail bij rellen in de wijk Gazi in Istanbul. De Koerden demonstreren tegen het geweld van het Turkse leger in het Koerdische zuidoosten van Turkije. Foto Ozan Kose, AFP

‘Onze politici, een coalitie? Ach nee, dat is niets voor Turkije”, zegt bakker Ismail Saral (54) beslist. Hij heeft een zaak bij de drukste winkelstraat van Istanbul. Coalitieregeringen staan voor hem gelijk aan chaos en onzekerheid. De laatste keer dat een coalitie regeerde (1999-2002) stortten de banken in, weet u nog?

En de afgelopen weken waren niet veel beter. Op de verkiezingen van 7 juni volgden aanslagen door zowel radicale moslims als de verboden Koerdische terreurbeweging PKK. Daarbij vielen ruim honderd doden. De koers van de Turkse lira is met ruim 20 procent gekelderd. Turkse burgers mijden het openbaar vervoer en maken zich zorgen dat hun land afglijdt richting burgeroorlog.

Wat had Erdogan anders kunnen doen dan weer verkiezingen uitschrijven, vraagt Saral zich af, geen partijlid, maar wel een druk pratende trouwe aanhanger van de president. Naar de stembus maar weer, in de hoop op een werkbare uitslag. Insallah, voegt hij eraan toe.

De verkiezingen van 7 juni brachten een radicale vernieuwing in het Turkse parlement. De pro-Koerdische HDP haalde voor het eerst de kiesdrempel van 10 procent. Plots waren er vier partijen in het parlement. De Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling (AKP), die sinds 2002 regeert, verloor daardoor de absolute meerderheid.

Met tegenzin begon de AKP aan coalitiebesprekingen. Vanaf dag één somberden analisten over de kans van slagen en werd gespeculeerd over nieuwe verkiezingen. En inderdaad draaiden de gesprekken met de pro-Koerdische partij (HDP) en met de republikeinen (CHP) en de ultranationalisten (MHP) op niets uit.

Eerst vrij van terreur

De MHP sloot een coalitie al na de eerste ontmoeting uit. Volgens de AKP is samenwerking met de HDP pas een optie als die partij vrij is van ‘geweld en terreur’ – ondenkbaar nu Turkije weer vecht tegen de PKK. Alleen met de republikeinse CHP, traditioneel de opponent van de AKP, zijn meerdere gespreksrondes over een brede coalitie geweest. Ze geven elkaar nu de schuld van het falen daarvan.

„Onze achterbannen zijn daar fel op tegen. Vooralsnog zijn we onverenigbaar”, zegt Yasin Aktay, parlementslid en vicevoorzitter van de AKP, in een gesprek met buitenlandse journalisten. „Verkiezingen zijn nodig om uit deze doodlopende straat te komen.” Hij verhult niet dat de AKP hoopt daarmee een paar procentpunten extra te scoren, waardoor de partij toch alleen verder kan regeren.

Dat is een grote gok. Peilingen, hoewel notoir onbetrouwbaar, wijzen op een vergelijkbare uitslag als in juni. In dat geval geven kiezers de boodschap dat ze écht een coalitie willen en zullen politici daarnaar luisteren, zegt Aktay. „Twee keer is overtuigend. Dan kun je niet halsstarrig zijn en moet je de boodschap begrijpen. Je kunt verkiezingen niet blijven overdoen.”

De campagne zal de komende weken draaien om de vraag wie de schuld krijgt voor het oplaaiende geweld. President Erdogan, medeoprichter van de AKP, wordt door veel mensen op straat aangewezen als hoofdschuldige. Hij zou zijn macht niet willen delen en dat afreageren op de Koerden. „Er worden politieke spelletjes gespeeld, terwijl dagelijks dertig gevechtsvliegen opstijgen om kampen te bombarderen en er in delen van het land een avondklok is”, zegt Yusuf Yilmaz (65), een gepensioneerde glasblazer, somber.

„Ik ga al weken niet meer uit met mijn gezin”, zegt Hasan (32). Hij werkt voor een kebabzaak in hartje Istanbul en is zelfs op zijn werk bang voor aanslagen. De verkiezingen dienen volgens hem alleen de machtshonger van de president. Zijn collega Ozan Birben (27) is blij met de vervroegde verkiezingen. Een land kan in deze situatie niet zonder regering, zegt hij, met verwijzing naar de slachtoffers van aanslagen en de slechte wisselkoers. „We hebben stabiliteit nodig.”