Is Chinese beurscrash het einde voor hervormer Li?

Premier van China

Hervormen is lastig. Zeker als je bliksemafleider voor president Xi bent.

Premier Li Keqiang in de cockpit van een Airbus A350. Foto Pascal Pavani/EPA

Zouden de altijd gitzwart gecoiffeerde leiders van China op een andere planeet leven? Premier Li Keqiang, als regeringsleider de eerst verantwoordelijke voor de tweede economie van de wereld, heeft in het openbaar nog geen woord gewijd aan de al zeven weken durende beurscrisis. President en partijleider Xi Jinping ook niet, maar een premier die zwijgt terwijl kleine beleggers, vooral jongeren en gepensioneerden, in de problemen verkeren is ook naar Chinese maatstaven curieus.

Volgens de Beijingse historicus Zhang Lifan en de politicologen Zhang Zemin en Willy Lam vecht hervormer Li voor zijn politieke bestaan. Niet dat hij voor het verstrijken van zijn termijn in 2017 wordt vervangen. Dat zou immers het beeld van eensgezindheid aan de top van de Communistische Partij van China (CPC) verstoren. Wel is de kans groot, denken zij, dat de conservatieven, onder wie Xi Jinping, hem op een zijspoor zetten. En met hem de hervormingsplannen die twee jaar geleden werden gepresenteerd als ‘historisch, revolutionair, veelomvattend en diep’.

Het mislukken van de recente pogingen de koersval te stuiten kostte de staat 400 miljard dollar en staat op het conto van premier Li en diens economische vicepremier Ma Kai. Of hij werkelijk de architect was van deze kostbare mislukking is niet met zekerheid te zeggen. Mogelijk handelde hij in opdracht van partijleider Xi Jinping.

Cryptische artikelen in Chinese partijkranten over het het ‘zware, diepe verzet’ tegen de hervormingen bevestigen dat Li’s plannen onder vuur liggen. Kern van zijn agenda is de liberalisering van de economie: het saneren van staatsbedrijven, het verlagen van de belastingen, het liberaliseren van de rente en vooral van het aanpakken van de schulden, die volgens adviesbureau McKinsey 28.000 miljard dollar bedragen, 282 procent van het Chinese bbp. De schulden ontstonden door het jarenlang stimuleren van de economie, maar beperken nu de manoeuvreerruimte van de staat.

Van alle Chinese leiders sinds 1949 spreekt Li niet alleen het beste Engels, hij is als gepromoveerd econoom ook de best opgeleide van allemaal. Niet Xi Jinping, maar Li Keqiang leek voorbereid voor het partijleiderschap. Een strijd die hij in 2012 dus verloor. Terwijl zijn collega’s in de partijtop vanzelfsprekende keynesianen zijn, schuilt in Li Keqiang een aanbodeconoom, een ‘supply-sider’ die nog niet helemaal uit de kast is gekomen.

Het mes in eigen vlees

„De Chinese economie hervormen is geen kwestie van je nagels laten knippen. Het is als met een mes in je eigen vlees snijden”, zei Li Keqiang in maart. Dat „eigen vlees” zijn de verouderde staatsbedrijven, de overheidsmonopolies en de overheid zelf. Een overheid die wordt bestuurd door de CPC, die koste wat het kost greep wil houden op de samenleving.

Volgens studiegenoten raakte Li Keqiang er al in de jaren 70 en 80 op de liberale Universiteit van Beijing van overtuigd dat het roer om moest om van China een hooginkomensland te maken. In 2012 schreef hij mee aan het rapport van de Wereldbank waarin de huidige crisis werd voorspeld.

Hervormingsideeën omzetten in daden is in China ook in tijden van voorspoed hondsmoeilijk, laat staan als de groei veel sneller afzwakt dan verwacht. Daar komt bij dat Li Keqiang („razend intelligent”, aldus collega Mark Rutte) geen krachtig bestuurder lijkt te zijn. Zijn gouverneurschap in de provincie Henan geldt als zwak. In 1996 negeerde hij een hiv/aids-epidemie als gevolg van de handel in besmet bloed, met honderden doden als gevolg. Als vicepremier was hij in 2008 verantwoordelijk voor de bouw van 36 miljoen sociale woningen. Het was een project dat verzandde in corrupte chaos.

Maar Li’s grootste handicap is dat hij als premier wordt overschaduwd door de autocratische Xi Jinping, die alle militaire en economische macht naar zich toe gezogen heeft. En ook alle aandacht. Tenzij het fout gaat.