Het nieuwe culturele seizoen begint vanavond. Dit worden de hoogtepunten

De Uitmarkt in 2013. Foto ANP / Kippa / Evert Elzinga

De zomer nadert zijn einde, de kans op terrasdagjes en parkweer wordt kleiner. Jammer, maar gelukkig staat er een mooi cultureel seizoen voor de deur. Musea halen iconische schilderijen naar Nederland en podia nodigden muziekiconen uit voor hele concertreeksen. Een overzicht van de hoogtepunten op de agenda.

Het nieuwe culturele seizoen wordt vanavond officieel afgetrapt met het begin van de Uitmarkt in Amsterdam. Tijdens de openingsshow op het ‘I Amsterdam Podium’ op het Museumplein kun je vanavond onder anderen Jörgen Raymann, Kenny B., Paul de Leeuw en De Jeugd van Tegenwoordig zien langskomen. De rest van het weekend zijn op dertig podia in de hoofdstad voorproefjes te zien en te horen van het nieuwe culturele aanbod.

Musea: van Bosch tot Munch

Volgend jaar is het 500ste sterfjaar van schilder Jheronimus Bosch (circa 1450-1516). Om daar bij stil te staan, komt voor het eerst in 450 jaar een groot drieluik van Bosch terug naar Nederland: het topstuk ‘De hooiwagen´ van het Prado in Madrid zal vanaf 10 oktober te zien in Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Het museum grijpt met ‘De ontdekking van het dagelijks leven’ terug op de sterren van de zestiende eeuw, zoals Jheronimus Bosch en Pieter Bruegel.

Twitter avatar boijmans Boijmans ‘The Haywain’ by Jheronimus #Bosch back in the Netherlands after centuries! http://t.co/8PlhhCpT1O http://t.co/7EK5a4wwgN

‘De Hooiwagen’ is het eerste laatmiddeleeuwse schilderij waarop het alledaagse leven werd afgebeeld, schrijft onze kunstredactie. Vanaf begin 2016 is het werk in het kader van het herdenkingsprogramma ‘Jheronimus Bosch 500 jaar’ te zien in het Noordbrabants museum in Den Bosch. Dat museum brengt vanaf 13 februari een uitgebreid eerbetoon aan de beroemdste kunstenaar die de Brabantse stad heeft voortgebracht. Met naar verwachting twintig schilderijen en negentien tekeningen is het de grootste overzichtstentoonstelling ooit rond de kunstschilder.

Het Noordbrabants Museum krijgt kunstwerken te leen van het Metropolitan Museum in New York, het Louvre in Parijs en de Gallerie dell’Accademia in Venetië. Daaronder schilderijen als ‘Het narrenschip’ en ‘De keisnijding’ (beide ca 1494). De Brits-Nederlandse filmmaker Peter Greenaway maakt een speelfilm over het leven van Bosch, zo werd in 2012 al bekend. Een groot deel van de film wordt opgenomen in Den Bosch.

Munch meets Van Gogh
Ook schilderijen van de Noorse kunstenaar Edvard Munch komen naar Nederland, waaronder het beroemde ‘De schreeuw’. Munchs werk hangt vanaf 25 september naast dat van zijn tijdgenoot Van Gogh in het Van Gogh Museum, Amsterdam. Bezoekers kunnen tussen de tientallen werken van de schilders zelfs de overeenkomsten en verschillen ontdekken.

De verwantschap tussen Van Gogh (1853-1890) en Munch (1863-1944) is het uitgangspunt van de tentoonstelling. Het leven van de twee schilders vertoont een frappant aantal gelijkenissen, schrijft kunstredacteur Bianca Stigter. Zo kwamen ze beiden uit een streng protestants gezin, zaten ze beiden in een psychiatrische inrichting en verwondden ze zichzelf met een pistool. Op de tentoonstelling zijn de werken in paren opgehangen, schrijft Stiger.

Het gele huis van Van Gogh naast een rood huis van Munch, de slaapkamer van Van Gogh naast Munchs Zelfportret tussen klok en bed, Sterrennacht boven de Rhône van Van Gogh naast Sterrennacht van Munch. Vaak is het het genre of het motief dat de gelijkenis veroorzaakt, soms een cliché als een handgebaar dat melancholie veronderstelt.

Lees verder: De schreeuw van Van Gogh hangt eindelijk in Amsterdam

En dan nog wat andere tentoonstellingen die de kunstredactie aanraadt:

  • ‘Gevaar & Schoonheid’, vanaf 5 september. De Fundatie en Rijksmuseum Twenthe organiseren samen een tentoonstelling over de beroemde Britse schilder William Turner, de ‘Rembrandt’ van Groot-Brittannië.
Twitter avatar RalphKeuning Ralph Keuning #Turner #Fundatie de schilderijen zijn binnen… http://t.co/CI8hbXB9DC
  • Vanaf 11 december organiseert Groninger Museum het langverwachte ‘David Bowie is’. De voorverkoop – zo gaat dat met popsterren – van deze toerende expositie vol kostuums, albumhoezen, foto’s en songteksten uit Bowies eigen archief is vandaag gestart.
  • In de Kunsthal is vanaf 20 september het werk van de 25 jaar geleden overleden graffitikoning Keith Haring te zien, op een expositie die vooral ingaat op zijn activistische werk.
  • Dat kunstenaars ook in de zeventiende eeuw al heel zelfbewust waren, is vanaf 8 oktober te zien op Selfies uit de Gouden Eeuw in het Mauritshuis, met zelfportretten van schilders als Jan Steen, Rembrandt, Carel Fabritius en Gerrit Dou.
  • De expositie Spiegeloog, vanaf 3 oktober in Museum Arnhem sluit mooi aan op de selfie-hype, met Hollandse zelfportretten uit de twintigste eeuw.

Theater: Van Couperus tot leegte

Romancier Louis Couperus wilde helemaal geen toneelschrijver worden, schrijft cultuurredacteur Herien Wensink. Toch is hij nu een van de meest gespeelde toneelschrijvers uit het Nederlandse theater. Dit seizoen is hij vertegenwoordigd met twee voorstellingen, waaronder de nieuwe toneelbewerking van De stille kracht van Toneelgroep Amsterdam in de regie van Ivo van Hove. En dat belooft wat. Toneelbewerker Peter Van Kraaij heeft in samenwerking met Van Hove de clash tussen culturen uit de Indische roman benadrukt, zegt hij in NRC.

“Indonesië speelt in de Belgische geschiedenis geen enkele rol. Wij hebben Congo. Wat ons opvalt is dat Nederland nog altijd heel besmuikt doet over het koloniale verleden, het lukt de Nederlander maar niet daar eerlijk over te zijn. Met deze bewerking willen we die geheimzinnigdoenerij door Nederland openbreken.”

De voorstelling met Halina Reijn en Gijs Scholten van Aschat, gaat 1 oktober in Nederland in première.

Bij Toneelgroep Amsterdam zal vanaf maart 2016 ook Husbands & Wives (1992) te zien zijn. “Dat wordt een vrolijk neurotische, psychotherapeutische analyse van moderne relaties, in een hip HBO-jasje”, schrijft Wensink. De thematiek is terug te vinden bij de Therapiegeneratie van Hartenjagers, over de huidige obsessie met succes, en bij collectief BOG. Wensink signaleert een ander thema: de grootstedelijke leegte en de vluchtelingenproblematiek. ‘De Gouden Draak’ (oktober) van Het Nationale Toneel regisseert gaat bijvoorbeeld over het leven van illegalen in Europa.

Pop en jazz: veel jaren zeventig op de podia

Op de Nederlandse poppodia zullen opvallend veel sterren uit de jaren zeventig optreden. De grote zalen maken zich op voor concerten van oudgedienden:
- Crosby, Stills and Nash (HMH, 24 september)
- Van Morrison (HMH, 27 september)
- Patti Smith (TivoliVredenburg, 24 oktober)
- Bob Dylan (Theater Carré, 5 t/m 7 november)
- Charles Aznavour (HMH, 22 november)
- Madonna (Ziggo Dome, 5 en 6 december)

Uit het clubcircuit en in de jazz komen ook nieuwe, relevante namen:
- Christine & The Queens (Melkweg, 5 oktober)
- Lianne La Havas (verschillende data in november)
- Father John Misty (Paradiso, 9 november)
- Cécile McLorin Salvant (North Sea Jazz Club, 15 november)
- Kamasi Washington (verschillende data in november)

Opvallend op het gebied van de muziek is verder dat cabaretier Hans Teeuwen zijn eerste Nederlandstalige popplaat uitbrengt. Ook de Eindhovense rapper Fresku komt op 4 september met een nieuwe cd. Voor het nummer Zo doe je dat bracht hij alvast deze spraakmakende clip uit:

Lees ook: ‘Nooit voel ik me helemaal rustig’, het interview met Hans Teeuwen.

Klassiek & opera: weinig nieuws, maar wel Strauss

Cultuurredacteur Mischa Spel kijkt uit naar de herneming van de opera Dialogues de Carmélites van Francis Poulenc door De Nationale Opera. Het gezelschap viert dit jaar zijn 50-jarig jubileum, en heeft het programma tjokvol gestopt met hightlights. Het begint volgende week bij de opening met Der Rosenkavalier van Richard Strauss. “Orkestraal gegarandeerd top”, schrijft Spel, “want operachef Marc Albrecht excelleert in Strauss.”

De Reisopera bestaat 60 jaar, en viert dat o.a. met Madama Butterfly met de Nederlandse sopraan Annemarie Kremer in de hoofdrol.

Nog een jubileum: het Muziekgebouw aan ’t IJ bestaat tien jaar en nodigt Nederlandse ensembles uit om dat te vieren. Het jubileumweekend vindt plaats in het weekend van 11 tot en met 13 september.

De uitvoering van Wagners Tristan und Isolde van dirigent Jaap van Zweden in het Concertgebouw is “onmisbaar”, schrijft Spel. Hetzelfde geldt voor Das Rheingold van regisseur Johan Simons en dirigent Teodor Currentzis op de Ruhrtriënnale.

Vergeet ook het Gergiev Festival in Rotterdam niet, of de Opening Night van het Concertgebouworkest, waarin je een voorproefje krijgt van Daniele Gatti als nieuwe chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest. Vandaag is in Utrecht verder het Festival Oude Muziek begonnen. En natuurlijk is er ook buiten de Randstad van alles te beleven. Spel raadt de volgende festivals aan: Musica Sacra in Maastricht, Vocallis in Zuid-Limburg en het Internationaal Kamermuziekfestival Schiermonnikoog.

Lees ook: ‘We houden van steeds oudere muziek’, een gesprek met dirigent Peter Phillips.
En verder:
- Star Wars, een zekere filmhit . Op 16 december komt het zevende deel van de sciencefictionfilmreeks in de bioscoop. De korte trailers zijn al enorme hits.
- ‘Humor doet veel meer pijn’, interview met hiphopduo rapper Fresku (28) en filmmaker en muzikant Teemong (31).