Column

Democratie is een achterhaald concept. Zoals de Gouden Eeuw

De politiek is de politiek niet meer, want zij heeft niets meer te zeggen, vindt Ilja Leonard Pfeijffer. Het zijn de instituten die niet democratisch gelegitimeerd zijn die bepalen.

Rob Wijnberg schrijft op De Correspondent ‘Hoe de politiek uit de politiek verdween’, waarin hij laat zien dat de politiek is gedepolitiseerd. Het gaat niet meer om een fundamenteel debat over ideeën en de toekomst van de samenleving, maar over de procedures om een oplossing te bereiken die als zodanig niet ter discussie staat en boven het debat verheven is. Op een symposium tijdens Sail in Amsterdam zegt premier Mark Rutte, die vaak heeft verklaard dat hij ideologie hinderlijk vindt, dat Nederland weer moet worden zoals in de Gouden Eeuw. Harry Verbon, hoogleraar openbare financiën in Tilburg, schrijft een opiniestuk in de Volkskrant waarin hij betoogt dat democratie slecht is voor de Griekse overheidsfinanciën: ‘Griekenland heeft een dictatuur nodig om met zichzelf in het reine te komen.’

Drie betogen. Allemaal deze week. En ze hebben alle drie met elkaar te maken.

Natuurlijk is het nogal dom dat Verbon zegt dat Griekenland de democratie moet afschaffen, want die is al lang afgeschaft en dat geldt niet alleen voor Griekenland. De nationale regeringen van Europa, zo niet van de hele wereld, opereren in een minieme speelruimte tussen de marges die worden bepaald door internationaal beleid en de financiële markten. Het enige waar wij kiezers nog enige invloed op kunnen uitoefenen, zijn de lokale procedures waarmee wij aan internationale afspraken voldoen. We kunnen een beetje schuiven met miljoenen en met persoonsgebonden budgets en vóór of tegen een nieuw stoplicht stemmen en dat is het wel zo’n beetje. En elk met moeite tot stand gekomen compromis over een financiële ombuiging verliest onmiddellijk alle relevantie bij de miniemste schommeling op de markten.

Dat is de depolitisering van de politiek waar Wijnberg het over heeft. De politiek is de politiek niet meer, want de politiek heeft niets meer te zeggen. Het maakt allemaal niet meer uit. Rutte heeft gelijk, idealen zijn alleen maar hinderlijk. We moeten gewoon doen wat ons te doen staat en wat ons te doen staat, wordt bepaald door instituten die niet democratisch gelegitimeerd zijn zoals de Europese Centrale Bank en het International Monetair Fonds. Die volgen de wetten van de economie en dat wil zeggen dat ze datgene doen waarbij de financiële markten en het bedrijfsleven zijn gebaat. Dat beleid staat verder niet ter discussie en bepaalt de marges waarbinnen kan worden geopereerd door de nationale regeringen.

En wie zich op een zonnige zomernamiddag in Amsterdam wil vermeien met een gedachtenexperiment over een glorieuze toekomst, komt niet verder dan een nostalgische mijmering over een glorieus verleden. Nationalisme, autonomie, politiek en democratie zijn achterhaalde concepten geworden waaraan we kunnen terugdenken zoals aan de Gouden Eeuw. We worden geregeerd door de markten en door het marktdenken. Het enige dat we kunnen doen om iets te veranderen, is uit dat systeem stappen.