‘Snel één asielprocedure nodig in Europa’

Diederik Samsom bepleit één Europees asielbeleid. Ook onvermijdelijk volgens de PvdA-leider: nieuwe machtsoverdracht aan Brussel.

Een vluchtelingenkamp in de buurt van het Servische Preševo. Foto ARMEND NIMANI / AFP

‘Dublin’ is dood. Tenminste, als het aan Diederik Samsom ligt. De PvdA-leider wil af van de Europese afspraak die vluchtelingen verplicht asiel aan te vragen in het land waar ze de EU binnenkomen. Dat leidt, vindt hij, tot onhoudbare druk op Italië en Griekenland: lidstaten die nu worden overstroomd met vluchtelingen. In plaats daarvan zou een Europese procedure moeten komen, waarin vluchtelingen volgens een verdeelsleutel worden gespreid. Dat zou een einde moeten maken aan ‘asielshoppen’.

Hoe denkt u dat voor elkaar te krijgen? Een veel bescheidener plan van de Europese Commissie strandde al.

„Ik zag Hollande en Merkel al na de mislukking van de Europese migrantentop in juni tot inkeer komen. Het waren tot dan met name ook de Fransen die flink tegenspartelden. En er moet ook een hand worden uitgestoken naar andere Europese landen.”

Die landen zeggen allemaal: we willen geen asielzoekers.

„Als je elkaar helpt, kan ook de weerstand worden weggenomen. Je kunt die landen bijvoorbeeld helpen met huisvesting. In mijn ideaalbeeld meld je je als vluchteling in ‘Europa’ – los van welke vlag er op de kust wappert. 

„Vluchtelingenstromen kunnen niet oneindig zijn. Je zult een onderscheid moeten maken. Maar als Europa dat eenduidig doet, ben je ook af van het ‘asielshoppen’ – vluchtelingen die doorreizen naar een land waar ze ze liever asiel aanvragen dan het land van aankomst. En dat is helemaal niet zo ver weg. Ik denk dat we minder dan een half jaar verwijderd zijn van de eerste Europese opvangposten in Griekenland en Italië.”

Moet Europa ook kanalen openen voor economische migranten?

„Dat is minder urgent dan de vluchtelingenstroom. Maar we moeten kijken: maak jij hier een kans of niet? We zullen langzaam maar zeker in Europa een ‘green card’-benadering gaan krijgen, zoals in de Verenigde Staten.”

De vluchtelingen zetten de verbondenheid binnen de EU onder druk. In veel landen – ook in Nederland – is de liefde voor Europa al bekoeld. Vorig week nog moest de Tweede Kamer terugkeren van reces om te spreken over het derde steunpakket voor Griekenland. Samen met D66 was de PvdA als enige partij positief over dit pakket.

Vanwaar dat optimisme?

„Voor het eerst hebben de Grieken voorstellen geaccepteerd om hun belastinginning op orde te krijgen. Reders en boeren gaan eindelijk belasting betalen, gesloten beroepsgroepen zoals notarissen moeten straks nieuwe toetreders accepteren. Na het akkoord tijdens de eurotop van half juli is het hulppakket in de ambtelijke onderhandelingen over de details bovendien sterk verbeterd, waardoor het de Griekse economie straks echt vooruit kan helpen.”

Er is ook voor 50 miljard aan privatisering van staatsbezittingen afgesproken. Daar wordt u als sociaal-democraat toch niet blij van?

„Het gaat voor 25 miljard om privatisering van banken, net zoals wij in Nederland ABN Amro weer naar de markt brengen. Wat die overige 25 miljard betreft, is ook enige nuancering op zijn plaats. Zo worden er niet hele havens verkocht, maar alleen de overslagbedrijven – die zijn in Nederland ook in private handen. Al met al kan ik er wel mee leven. Natuurlijk is het geen PvdA-pakket, maar niemand krijgt in Europa volledig zijn zin.”

De VVD noemde Griekenland een ‘paria’. Vindt u dat ook?

„Nee. Ik word soms gallisch van de woordkeuze aan gene zijde, laat ik het zo maar zeggen. Het uiteenvallen van de euro stond vorige maand op het spel. Dat was desastreus geweest voor Griekenland én voor Europa, dus dat moest worden voorkomen.”

Tijdens de Griekse crisis in juli bepleitten twee Franse en Duitse sociaal-democratische ministers meer macht voor Brussel om de euro te verstevigen. Samsom is niet heel enthousiast over dit plan. Liever heeft hij dat Europa zich richt op „zaken die écht belangrijk zijn”: vluchtelingen, het klimaat en innovatie. „Waarom bouwen we in Europa niet dé fabriek voor batterijen van elektrische auto’s? Of voor de perfectionering van zonnepanelen? Dat is voor de toekomst van Europa veel essentiëler dan de boekhouding.”

U denkt niet dat voor het stutten van de euro nog meer macht vanuit Den Haag naar de Europese Commissie moet worden overgedragen?

„Ik denk zeker dat dat geleidelijk blijft gebeuren, ja.”

Waar moeten we dan aan denken?

„Op niet al te lange termijn, hoop ik, aan de invoering van red en blue bonds (een vorm van euro-obligaties, red.). Dan hebben we het over het delen van elkaars schulden, tenminste, het verantwoorde deel daarvan. Dat kan de meest voordelige manier zijn om met tekorten in de eurozone om te gaan.

„Praten over soevereiniteit overdragen aan Europa vind ik een semantische discussie. We delen al meer soevereiniteit met elkaar als we de afspraken over de eurozone nakomen. Er zijn nog steeds politici die zeggen: er wordt geen soevereiniteit overgedragen. Maar we poolen onze risico’s al voor een groot deel via de ECB. En we krijgen straks niet alles terug dat we aan Griekenland hebben uitgeleend. Het helpt als politici daar open en eerlijk over zijn.”

Is het onvermijdelijk dat we de Grieken hun schulden kwijtschelden?

„We hebben een verdrag gesloten met de Grieken waarin het woord ‘kwijtschelding’ taboe is. Daar ben ik aan gehouden. Maar er zijn talloze andere manieren om de schuld voor Griekenland draaglijk te maken. Langere looptijden bijvoorbeeld, of nul rente.”

Premier Rutte zegt nog steeds: ze gaan alles terugbetalen.

„Ieder kiest het gewenningstraject dat hem past. Het is best lastig uit te leggen op straat dat we Griekenland geld uitlenen dat we misschien niet terugkrijgen. Maar als je er op wijst dat Nederland alleen een krachtige economie kan hebben als we samenwerken in Europa, snappen mensen het wel.”

Vindt u nog steeds dat er bij een Europese verdragswijziging, bijvoorbeeld vanwege soevereiniteitsoverdracht voor de euro, een referendum zou moeten komen?

„Die discussie boet aan relevantie in. Voor de euro hoef je het verdrag niet perse te wijzigen en voor de andere dingen die ik wil veranderen ook niet: migratie, klimaat, innovatie. En bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005 kwam ik heel veel mensen tegen die zeiden dat ze er helemaal niet op zaten te wachten.”