Russische justitie is uit op angst

Oleg Sentsov en Oleksandr Koltsjenko, de twee op de Krim geboren Oekraïense activisten die dinsdag door een Russische rechter wegens ‘terrorisme’ tot twintig en tien jaar strafkamp werden veroordeeld, hebben moed en humor. Na de draconische vonnissen hieven ze het Oekraïense volkslied aan. Omdat de rechter de zaak al had gesloten, stond het publiek op tijdens de hymne. Om een einde te maken aan dat onbedoelde eerbetoon voor een staat die in Rusland consequent ‘fascistisch’ wordt genoemd, gebood de parketwachter iedereen te gaan zitten. Het zou een scène kunnen zijn uit een film van Sentsov, die zelf geen onverdienstelijk cineast is.

In zijn slotwoord voor de rechtbank een week geleden toonde Sentsov zijn moed. In zijn ‘laatste woord’ voor de rechtbank van Rostov, de stad waar de zaak werd behandeld om journalistieke pottenkijkers op afstand te houden, citeerde hij uit de roman De Meester en Margarita van de Kievse schrijver Michail Boelgakov (1891-1940 ): „Lafheid is een zonde; verraad is een vorm van lafheid.” Waarna hij het denkend deel van Rusland – een derde van het volk, zei hij – opriep „niet bang te zijn”.

Tot nu toe zijn veel Russen wel bang. Om een vrijgeleide te hebben, moet je contacten in de hoogste kringen hebben, zo werd dinsdag duidelijk. Op de dag dat de twee Oekraïeners tot het strafkamp werden gevonnist, kwam oud-topambtenaar Jevgenia Vasiljeva van het ministerie van Defensie na één dag al vrij. Vasiljeva, wegens corruptie veroordeeld tot vijf jaar, is de minnares van de voormalige minister van Defensie. In Rusland is meten met twee maten gemeengoed geworden. Dat is geen toeval.

Willekeur is een middel om angst te zaaien, in én buiten Rusland. De Russische justitie richt zich nadrukkelijk tegen buitenlanders. Vorige week kreeg een Estse politiefunctionaris vijftien jaar wegens ‘spionage’. De man was aan de grens ontvoerd en vervolgens op Russisch grondgebied formeel gearresteerd. De Oekraïense pilote Nadja Savtsjenko is ook zo gepakt. Ze staat binnenkort terecht wegens vermeende ‘moord’ op twee Russische journalisten.

Geen van allen moet illusies koesteren over een hoger beroep in Rusland. In Europa zijn er wel kansen. Rusland is lid van de Raad van Europa, heeft het mensenrechtenverdrag onderschreven en is onderworpen aan het hof in Straatsburg dat in laatste instantie vaststelt of er wel sprake is geweest van een eerlijk proces.

Rusland laat zich weinig tot niets gelegen liggen aan Straatsburg en maakt ook aanstalten om de raad te verlaten. Maar zolang de de staat nog gebonden is aan het Europese mensenrechtenverdrag is het hof een plechtanker.