Overheid kan voor cao zonder FNV

De FNV staat buitenspel en heeft minister Plasterk een ultimatum gesteld.

Tijdens de tweede etappe van de Tour de France voerde de politie in Rotterdam deze zomer actie voor een betere cao. Foto Robin Utrecht/ANP

Gaat Nederland plat? Komen er harde acties van agenten, douaniers, onderwijzers, militairen en de fiscus? Vakbond FNV dreigt ermee en heeft minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) een ultimatum gesteld dat morgen om 15 uur afloopt. De FNV noemt de ‘ambtenaren-cao’ die Rijk en gemeenten vorige maand met drie andere vakbonden afsloten een „sigaar uit eigen doos”. De bond eist een „fatsoenlijke loonsverhoging” van 3 procent per jaar.

1 Wat staat er in het akkoord?

Een loonsverhoging van ruim 5 procent over twee jaar (2015 en 2016) plus een eenmalige uitkering van 500 euro. Die loonsverhoging wordt deels bekostigd met een verlaging van de pensioenpremie. De pensioenen van ambtenarenfonds ABP (2,8 miljoen deelnemers) volgen straks namelijk de stijging van de prijzen en niet meer van de lonen. Zo hoeft de overheid als werkgever minder premie te betalen.

2 Waarom is de FNV tegen?

De ondertekenaars zeggen dat het niets uitmaakt in pensioenopbouw. „Zolang de lonen tenminste niet harder gaan stijgen dan de prijzen”, zegt Patrick Fey, voorzitter van de bond CNV overheid en publieke diensten. Maar vicevoorzitter Ruud Kuin van de FNV noemt het akkoord „de loontruc van Rutte”. Het Rijk bekostigt eerst een loonsverhoging met pensioengeld en int vervolgens meer loonbelasting, aldus Kuin. ABP heeft de gevolgen voor pensioengerechtigden doorgerekend en gisteren gepubliceerd. Het scenario is somber: het pensioen van een 25-jarige kan 11 tot 14 procent lager uitvallen. Voor een 55-jarige is het effect kleiner, ongeveer 5 tot 6 procent, doordat die al meer pensioen heeft opgebouwd.

3 Wat maakt dit cao-conflict nu zo bijzonder?

Er is vier jaar lang gebakkeleid tussen de overheid en de bonden. Ambtenaren hebben al die tijd ‘op de nullijn’ gezeten. Dat er nu een breed akkoord is voor 800.000 ambtenaren in diverse sectoren, van waterschappen en universiteiten tot de rechterlijke macht, is al bijzonder. Wat „redelijk uniek” is volgens Barend Barentsen, bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen publieke sector, is dat uitgerekend de overheid een akkoord sluit zónder de FNV, de grootste vakbond van Nederland. Barentsen: „Ik kan het mij niet heugen.”

4 Is het akkoord wel geldig, zonder de grootste bond?

Ja, de overheid sluit formeel geen cao’s die voor hele bedrijfstakken kunnen gelden, maar loonruimte-akkoorden. Daarbij geldt een ‘meerderheidsvereiste’: de overheid moet met een meerderheid van de vakbonden aan tafel een akkoord sluiten. Zij mag dus met drie bonden overeenstemming bereiken als de vierde wegloopt – ook al is die vierde de grootste. En zo heeft de overheid nu een akkoord met CNV, AC en CMHF (naar eigen zeggen samen 255.000 leden onder ambtenaren) en zónder de FNV, die zegt dat 330.000 ambtenaren lid zijn. Gek, vindt FNV’er Kuin: „We hoeven geen vetorecht, maar dat de grootste bond niet telt, kan niet.”

5 Staat de FNV vaker buitenspel bij cao’s?

Af en toe, bij cao’s voor losse bedrijven of bedrijfstakken. De FNV is geen partij in bijvoorbeeld cao’s voor de ambulancezorg, de kunststof- en rubberindustrie, de Rabobank en KPN, drogisterijen, groente en fruit, de elektrotechnische detailhandel en de drankindustrie. Het Alternatief voor Vakbond, een ‘moderne vakbond’ die ook overlegt met niet-leden, heeft zonder FNV en CNV cao’s gesloten voor bioscopen, klinieken en de detailhandel voor mode en sport.

6 Hoe gaat het nu verder met de cao voor ambtenaren?

De Eerste Kamer buigt zich over afschaffing van de speciale rechtspositie van ambtenaren. Als dat gebeurt, wordt de overheid een gewone werkgever. „Bedrijven hebben contractvrijheid en mogen zelf bepalen óf en met wie ze een cao afsluiten”, zegt Monica Wirtz van werkgeversorganisatie AWVN. „Een arbeidsvoorwaardenregeling met hun werknemers of de ondernemingsraad bijvoorbeeld, of een cao met een vakbond – zelfs als die maar één lid bij het bedrijf heeft. De overheid mag dat straks ook. Maar de vraag is of het wenselijk is, want je sluit een cao af voor arbeidsrust.”