IJsbeer Knut leed aan auto-immuunziekte - eerste keer bij dier vastgesteld

Foto: AP Photo / Markus Schreiber

IJsbeer Knut, de publiekslieveling van bezoekers van de dierentuin van Berlijn, leed aan een zeldzame auto-immuunziekte.

De ziekte veroorzaakte een hersenontsteking waardoor het dier epileptische aanvallen kreeg. Eén zo’n aanval werd het dier fataal toen het daarbij op 19 maart 2011 achterover in de zwemgracht in zijn verblijf viel en verdronk.

Dat concluderen Duitse wetenschappers vandaag in het wetenschappelijke blad Scientific Reports na uitgebreid onderzoek. Dat Knut een hersenontsteking had, bleek bij autopsie kort na zijn dood.

Parallellen met onderzoek bij mensen

De dierenartsen dachten dat dit het gevolg was van een infectie, maar slaagden er niet in de verantwoordelijke ziekteverwekker te vinden. Maar toen neurowetenschapper Harald Prüss het autopsierapport van Knut las, zag hij parallellen met zijn bevindingen in het onderzoek naar hersenziekten bij mensen.

Sinds 2010 is namelijk bekend dat een hersenontsteking bij mensen niet altijd hoeft te ontstaan door een virale of bacteriële infectie, maar ook het gevolg kan zijn van een auto-immuunreactie. Daarbij vallen antilichamen van het eigen afweersysteem de zogeheten NDMA-receptoren op de zenuwcellen in de hersenen aan.

Sinds die ontdekking zijn er wereldwijd meer dan duizend patiënten geïdentificeerd die lijden aan anti-NDMA-receptor encefalitis. De ziekte begint vaak met hoofdpijn, duizeligheid waarna hallucinaties en zelfmoordneigingen kunnen optreden. Uiteindelijk kunnen epileptische aanvallen en bewustzijnsverlies optreden. De aandoening blijkt gelukkig met medicijnen redelijk goed te behandelen.

Eerste keer dat auto-immuunziekte bij een dier is geconstateerd

Het vermoeden van Prüss dat Knut hiervan ook slachtoffer was, bleek juist. Het is de eerste keer dat deze auto-immuunziekte bij een dier is geconstateerd. De onderzoekers vermoeden dat deze afweerstoornis bij veel meer zoogdieren kan optreden. Er is inmiddels een eenvoudige bloedtest ontwikkeld om dat uit te wijzen. En misschien zouden deze dieren net als mensen behandeld kunnen worden met afweer onderdrukkende medicijnen.

Knut werd in 2006 in gevangenschap geboren in de dierentuin van Berlijn. Zijn moeder Tosca verstootte het jong echter al een paar dagen na de geboorte, samen met zijn naamloze broertje die kort daarna overleed aan een infectie. Dierverzorger Thomas Dörflein ontfermde zich over de kleine Knut.

Hij gaf hem de fles, sliep naast zijn kooi en knuffelde uitgebreid met het pluizige witte diertje. Knut werd een hype, en zorgde voor historische records in bezoekersaantallen van de Berlijnse dierentuin.