‘Iemand die een ton verdient, is net zo gelukkig als iemand die twee of drie ton verdient’

Dat schreef Ionica Smeets vorige week in de Volkskrant

illustratie nrc next

De aanleiding

De achtergrondzangeres van rapper Def Rhymz wist in 1999 al wat hoogleraar wetenschapscommunicatie, wiskundige en columnist Ionica Smeets vorig week in de Volkskrant schreef: geld maakt niet altijd gelukkiger.

Studies laten zien dat een hoog inkomen maar tot op zekere hoogte bijdraagt aan levensvreugde, schreef Smeets in haar column. Zo heeft een arm gezin heel veel aan 100 euro meer. Maar je behoeften kunnen op een gegeven moment bevredigd zijn, dan maakt méér geld je niet gelukkiger. „Iemand die een ton verdient, is net zo gelukkig als iemand die twee of drie ton verdient”, schreef ze. Wij checken of dit klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Smeets laat weten dat haar bewering is gebaseerd op een onderzoek van de Amerikaanse psycholoog en econoom Daniel Kahneman, die in 2002 de Nobelprijs voor Economie won. In dit onderzoek uit 2010 wordt gekeken naar de relatie tussen geld en twee andere zaken: je dagelijkse emotionele gesteldheid (emotional well-being) en ook de manier waarop je naar je eigen leven kijkt (life-evaluation).

En, klopt het?

Smeets zegt er in haar reactie meteen bij dat het lastig lijkt om geluk te meten, maar in wetenschappelijk onderzoek wordt vaak naar de emotional well-being gekeken, zegt ze, want dat is bepalend voor je geluksgevoel. Kahneman doet dat in zijn onderzoek ook. Hij legt uit dat de intensiteit van gevoelens van onder andere stress, verdriet, boosheid en vreugde uiteindelijk bepalen of je leven wel of niet leuk is. Het zegt dus iets over hoe gelukkig je bent.

Duizend Amerikanen hebben in 2008 en 2009 iedere dag een vragenlijst ingevuld over hun gevoelens en gedachten. In totaal is het onderzoek gebaseerd op 450.000 ingevulde vragenlijsten, en wat bleek? De relatie tussen emotionele gesteldheid en inkomen is sterk totdat mensen ongeveer 70.000 euro per jaar verdienen. Mensen die minder verdienen kunnen minder gelukkig zijn omdat ze te weinig geld verdienen. Maar de mate waarin geld bepalend is voor hun geluksgevoel kent een limiet.

Dat wil niet zeggen dat je je niet gelukkiger kunt voelen als je meer verdient dan 70.000 euro, zegt Kahneman. Alleen is de factor geld dan niet meer de meest bepalende voor je geluksgevoel.

Dus in de definitie van Kahneman zijn mensen die een ton verdienen net zo gelukkig als iemand die twee of drie ton verdient, zegt Smeets – andere factoren dan geld laat ze dus buiten beschouwing.

Ook Ap Dijksterhuis, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit van Nijmegen sluit zich hierbij aan. Veel psychologisch onderzoek laat zien dat er een hele lage correlatie is tussen inkomen en geluk, zegt Dijksterhuis. Als voorbeeld geeft hij een onderzoek uit 1978, uitgevoerd door de sociaal psycholoog Philip Brickman. Hij onderzocht of mensen die de loterij hebben gewonnen gelukkiger waren dan hun buren, en dat bleek niet het geval te zijn. De 22 lotterijwinnaars konden zelfs juist minder geluk halen uit dagelijkse activiteiten dan de 22 buren die niet al het geld hadden gewonnen.

Conclusie

Het geluksgevoel van iemand die een ton verdient, is niet noemenswaardig kleiner dan dat van iemand die meerdere tonnen verdient, betoogde Ionica Smeets vorige week in de Volkskrant. Tot op bepaalde hoogte maakt geld gelukkig. Maar onderzoek van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman bevestigt dat geld niet meer doorslaggevend is voor je geluksgevoel als je meer dan 70.000 euro verdient. Wij beoordelen deze stelling als waar.