Een nacht Berlijn in één shot

Regisseur Sebastian Schipper (47) won met Victoria zes German Film Awards. „We wilden negeren dat er regels in filmmaken zijn.”

foto Septemberfilm

Een dreunende bas, stroboscopische lichtflitsen en de schaduwen van een dansende mensenmassa. De openingsscène van Victoria dropt kijkers meteen diep in het nachtelijk Berlijn. Langzaam wordt het beeld van één van de dansende schaduwen in de Berlijnse club scherper: Victoria (Laia Costa). Heupwiegend wandelt ze naar de bar en flirt onhandig met de barman. „Are you Swedish?”, hij gromt, geeft haar een schnaps en werkt verder.

Zonder cuts, in een enkel shot volgt regisseur Sebastian Schipper in zijn vierde film, Victoria, 134 minuten lang een Spaanse twintiger die in haar eentje in Berlijn is. Hoe ze bij het verlaten van de nachtclub op een stel zelfverklaarde „echte Berlijners” botst. Hoe ze zich laat verleiden om nog een drankje met hen te doen – ze moet het wel eerst zelf stelen uit een nachtwinkel. Maar ook hoe ze verliefd wordt op een van de mannen (Frederick Lau) en meegesleurd raakt in een chaotische overval.

Als regisseur Sebastian Schipper na veel e-mails heen-en-weer tijd heeft voor een telefonisch gesprek, zit hij in New York om zijn thriller te promoten. Hij excuseert zich zuchtend voor zijn onbereikbaarheid: „Ik denk dat ik een persoonlijke publiciteitsassistent nodig heb, alles rond de film groeit enorm.” Op de Berlinale ontving Victoria dit jaar een Zilveren Beer voor zijn buitengewone cinematografie, later kwamen daar zes German Film Awards bij, het Duitse equivalent van de Gouden Kalveren. En Victoria is in de running om de Duitse Oscar-inzending te worden.

Victoria is niet de eerste film die in een enkele camerabeweging is gemaakt, de Rus Sokurov deed het in zijn Russian Ark (2002), maar die film speelt zich af in maar één gebouw, de Hermitage in Sint-Petersburg. In het met Oscars overladen Birdman van Alejandro González Iñárritu uit 2014, wordt enkel de illusie gewekt dat het in een take is opgenomen. Schipper heeft zijn acteurs echt in iets meer dan twee uur, van de ene naar de andere locatie (22 in totaal) rond de Friedrichstrasse in Berlijn laten flaneren, hollen of rijden met de filmcrew op hun hielen.

De acteurs improviseerden veel

Vraag Sebastian Schipper niet of zijn verhaal over een uit de hand gelopen nacht op een reguliere manier kon worden gefilmd. „Weet je, de laatste tijd stel ik me steeds vaker de vraag of ik nog interviews moet geven”, ratelt hij. „Het belangrijkste idee toen ik aan Victoria begon, was dat we zouden negeren dat er regels bestaan over filmmaken. Woorden als ‘rebels’ worden tegenwoordig gebruikt om deodorant te verkopen. Ik wilde iets doen dat echt radicaal was, een punkrockgevoel uitademde.” Schipper vervolgt: „En nu beantwoord ik, zonder te overdrijven, 100 maal dezelfde vragen over het opnemen van de film in één shot. Als een gedomesticeerde pony geef ik voor alles verklaringen. Ik lijk wel het beste jongetje van de klas, terwijl ik dat net niet wilde zijn! De film gaat over out of the box werken!”

Bij bijna elke vraag over het maakproces zucht hij: „Het voelde gewoon goed.”

Eén effect van de one-shottechniek is dat de adrenaline die zichtbaar door de lichamen van de acteurs raast, het filmpubliek mee in het verhaal trekt. Toen Victoria wachtte in de auto terwijl haar nieuwe vrienden een bank overvielen, werd het doodstil in de openluchtbioscoop waar de film eerder deze maand werd vertoond. Was het gemakkelijker voor de acteurs om in het verhaal te komen doordat het in real time werd opgenomen?

Schipper: „Enerzijds wel, maar veel was ook moeilijker. Het maken van de film vroeg fysiek meer van de acteurs dan we hadden verwacht. Sommige mensen zeggen dat het eigenlijk een theaterstuk was, maar dat klopt niet. In het theater komen mensen op, ‘performen’. Hier moesten de acteurs het verhaal echt beleven.”

Opvallend zijn de meanderende, natuurlijke dialogen in de film. Die zorgen dat het wat onrealistische verhaal geloofwaardig overkomt. Er was een script van twaalf pagina’s, de locaties lagen vast, maar verder liet Schipper zijn acteurs veel improviseren. Schipper: „Ik kan geen dialogen voor twintigjarigen schrijven. Ik ben 47. Als ik zou opschrijven hoe twintigers praten, zou dat nostalgisch klinken of zoals ik praatte toen ik twintig was.”

Hij vervolgt: „Normaal gezien ben je als regisseur verantwoordelijk voor de kleinste beslissingen in een film. Maar ik wilde dat de acteurs het micromanagement van de film op zich zouden nemen. Het voordeel aan improviseren was ook dat ze niet meer bang zouden zijn om hun tekst te vergeten, ze hadden hun energie nodig voor hun spel.”

Schipper repeteerde twee maanden met de acteurs en crew, maar tijdens het filmen zelf stonden ze er alleen voor.

Wat was daarna uw rol als regisseur ?

Schipper: „Mijn belangrijkste functie was een drijvende kracht zijn en een groepsgevoel creëren. Verder moest ik ervoor zorgen dat mensen geconcentreerd waren en niet bang om fouten te maken.

Hoe ben je een ‘drijvende kracht’?

„Door met de acteurs te praten. Mensen vragen vaak hoe lang we hebben gerepeteerd. Dan antwoord ik altijd: het gaat niet over hoe lang, maar wat we hebben gerepeteerd.

„Natuurlijk waren er repetities waarin we het camerawerk en het acteerwerk bespraken. Maar meestal ging het over iets anders.”

Over wat dan?

„De acteurs en crew moesten een idee krijgen van wat voor persoon ik ben, en ik moest een gevoel krijgen bij wat voor mannen en vrouwen zij waren. De essentie van het maken van een film is iets mysterieus. Om te doen wat wij wilden doen, moesten we diepe en wezenlijke banden smeden. Zonder te spiritueel te worden, hippiegedoe zouden ze nooit slikken.”

Maar u moest er dus voor zorgen dat de acteurs dezelfde ‘rebelse’ keuzes maakten als uzelf ? Hoe oefenden jullie dat?

„Dat leg ik net uit! Je probeert me opnieuw in een hokje te duwen. Als je iets nieuws wil doen, moet je niet simpelweg andere bewegingen oefenen tijdens een repetitie, je moet op een totaal andere manier repeteren.”

Jullie speelden en filmden Victoria drie keer helemaal. Waarom lukte het pas in de derde take?

„De eerste keer probeerde iedereen fouten te vermijden, de tweede keer was te chaotisch. De derde keer waren de acteurs gefocust en tegelijk speels.”

Dan moet Schipper weg. Om interviews te geven of zoals hij zelf zegt: „zijn film verkopen.” Veel zin heeft hij er niet in.