Zoals beloofd: twintig jaar cel

De Oekraïense regisseur en Maidan-activist Oleg Sentsov is veroordeeld tot twintig jaar strafkolonie wegens ‘terroristische activiteiten’. Bewijs is door marteling verkregen, zeggen externe waarnemers.

Regisseur Sentsov in de zittingszaal van de militaire rechtbank in Rostov aan de Don. Foto Sergey Pivovarov / Reuters

Ineens is er enige consternatie in de zittingszaal van de militaire rechtbank in Rostov aan de Don. Regisseur Oleg Sentsov en medeverdachte Oleksandr Koltsjenko zetten het Oekraïense volkslied in – zacht en aarzelend, maar duidelijk hoorbaar. „Deze zitting is verdaagd”, zegt de voorzitter luid, en terwijl de rechters achter elkaar de zaal uit benen, gaat iedereen netjes staan. Maar nu lijkt het net of het publiek eer bewijst aan het Oekraïense volkslied. „Iedereen gaat onmiddellijk weer zitten”, roept de parketwacht, „ja, u ook daarachter, zitten!” Maar dat weigeren de Oekraïners in de zaal.

Zo eindigt het proces tegen regisseur Oleg Sentsov: met enige verwarring, maar ook met de gevangenisstraf die van tevoren werd verwacht. „We geven je twintig jaar”, zeiden de agenten van de geheime dienst FSB die Sentsov op 11 mei vorig jaar van zijn bed lichtten. Gisteren veroordeelde het militaire tribunaal Sentsov tot twintig jaar strafkolonie (met streng regime) wegens ‘terroristische activiteiten’. „Ik wil graag de groeten doen aan de FSB”, reageerde advocaat Dmitri Dine cynisch. „Onze geheime diensten houden zich aan hun woord.”

Politiek proces

Iets meer dan een jaar geleden was Oleg Sentsov (39) nog een tamelijk onbekende regisseur van de Krim, met één lange speelfilm op zijn naam (Gaamer), die werd vertoond op het het Internationale Filmfestival in Rotterdam. Nu is hij hoofdrolspeler in een rechtszaak die door Amnesty International en de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial wordt omschreven als een ‘politiek proces’.

Sentsov was actief binnen de Maidan-beweging en bij protestacties tegen de Russische bezetting van de Krim. Medeverdachte Koltsjenko (die gisteren tien jaar kreeg) heeft toegegeven betrokken te zijn bij brandstichting in een kantoor van een pro-Russische organisatie op de Krim, in april vorig jaar. De Russische aanklager ontwaarde een ‘terroristische organisatie’, die bomaanslagen wilde plegen op onder meer het Leninstandbeeld in Simferopol. Sentsov, aldus het OM, was de leider van de deze organisatie. Maar volgens externe waarnemers is de zaak tegen de regisseur gefabriceerd en is het bewijs door marteling verkregen. Volgens zijn advocaten is Sentsov geslagen, hebben FSB-agenten hem een plastic zak over het hoofd getrokken en is de filmmaker bedreigd met verkrachting en dood. In antwoord op de klacht liet het Russische OM weten dat Sentsov een liefhebber is van sm en dat er bij huiszoeking een zweep, handboeien en een roze plumeau zijn aangetroffen – vandaar de blauwe plekken op zijn rug.

Oekraïners in Russische cellen

De zaak tegen Sentsov staat niet op zichzelf. Een onbekend aantal Oekraïense staatsburgers zit in Russische gevangenissen. Sommigen van hen bevonden zich na de annexatie van de Krim ineens binnen de grenzen van de Russische Federatie. Anderen, zoals de Oekraïense pilote Nadja Savtsjenko, werden gevangengenomen op Oekraïens grondgebied en uitgeleverd aan Rusland. De Estse geheim agent Eston Kohver, die eerder deze maand tot vijftien jaar werd veroordeeld wegens ‘spionage’ werd volgens de Estse overheid gekidnapt door een overvalteam van de FSB – aan de Estse kant van de grens.

De rechtszaken tegen deze ‘verdachten’ vinden diep in de Russische provincie plaats – zoals hier in Rostov aan de Don, waar Lenin nog fier op zijn sokkel staat. Oekraïne ligt op nog geen twee uur rijden en zelfs in het centrum van Rostov is de Russische militaire presentie voelbaar: voortdurend scheren helikopters laag over de daken van de stad.

Maar Rostov lijkt nog te centraal gelegen voor de zaak-Savtsjenko. Vorige week werd er beslist dat de zaak tegen de Oekraïense pilote wordt verplaatst naar het Russische plaatsje Donetsk (niet te verwarren met de hoofdstad van de Donbas), bijna op de grens met Oekraïne.

„Ze willen niet dat er westerse journalisten op afkomen”, zeggen Oekraïense diplomaten na afloop van de zitting. „En deze locatie verhoogt de druk op de hele zaak.” De Oekraïners zijn niet de enige diplomatieke vertegenwoordigers: verschillende westerse landen hebben diplomaten naar Rostov aan de Don gestuurd.

Het onderstreept nog eens het politieke belang van de zaak-Sentsov. „Natuurlijk is dit een politieke zaak”, zegt Sergej Davidis van de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial vanuit Moskou. „Ze hadden deze zaak moeten behandelen aan de hand de Oekraïense wet. In plaats daarvan hebben ze de verdachten naar Rusland versleept en hen volgens Russisch recht veroordeeld.”

Vorige week liet Vladimir Poetin weten dat „externe krachten” bezig zijn met het voorbereiden van sabotageacties om de situatie op de Krim te destabiliseren. De mededeling van de president werd algemeen geïnterpreteerd als een signaal: Rusland accepteert geen enkele oppositie op de Krim. Na afloop van het vonnis waarschuwt advocaat Dmitri Dine voor de gevolgen van het vonnis-Sentsov. „Met deze zaak kun je een oneindig aantal activisten oppakken en in staat van beschuldiging stellen. Je noemt ze gewoon leden van de ‘terroristische organisatie’ van Sentsov’.”