‘Voor 10 procent zeggen we waar die nazitrein is’

Mythische goudtrein

Een geclaimde vondst rakelt oude schatlegendes op.

Foto EPA

Het was geen bescheiden vondst die twee mannen vorige week meldden bij de autoriteiten van het Zuidwest-Poolse district Walbrzych: een hele trein, zoekgeraakt aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Hun mededeling, in een brief van hun advocaat, rakelde prompt een hardnekkige legende op. Volgens lokale overlevering zou in 1945 een nazitrein vol wapens, goud en kunstwerken vertrokken zijn uit Breslau, het huidige Wroclaw.

Volgens sommigen zou de trein ook het gedemonteerde interieur bevatten van de Barnsteenkamer. Het geschenk van de Pruisische koning aan tsaar Peter de Grote werd door de nazi’s geroofd uit het Catharinapaleis bij Sint-Petersburg.

De Duitsers zouden hebben getracht de waardevolle goederen te evacueren voor het oprukkende Rode Leger. Maar het transport verdween voor het bestemming Walbrzych bereikte.

Historici achten het bestaan van de trein niet bewezen. Maar een nazi-project om een ondergronds tunnelnetwerk uit te bouwen in het nabijgelegen Uilengebergte, met als codenaam ‘Reus’, voedde de speculatie over ondergrondse buit. De bosrijke heuvels rond Walbrzych zijn al jaren doelwit van fanatieke schattenjagers. Hebben de twee anonieme mannen eindelijk de goudtrein te pakken?

Jaroslaw Chmielewski, de advocaat van de vinders, vindt het „weinig waarschijnlijk dat het om goud gaat”, aldus nieuwssite walbrzych24.com. Volgens de documenten waarover hij beschikt zouden er kostbare ertsen aan boord zijn, maar die kunnen volgens Chmielewski ook van industriële aard zijn. Zijn cliënten vragen een vindersloon van 10 procent van de inhoud van de rechtmatige eigenaar, de Poolse staat.

De districtsgouverneur neemt de situatie serieus. Hij riep politie, militairen en brandweer bijeen om een bergingsoperatie voor te bereiden indien ze straks echt een trein vinden op de vooralsnog geheime locatie. Die belooft niet vanzelf te gaan. Niet alleen zorgt ondergrondse opstapeling van methaangas voor ontploffingsgevaar, wie de trein opent kan ook op explosieven stuiten.

En als de lading waardevol blijkt, is controverse over wat ermee moet gebeuren niet uitgesloten. Een andere goudtrein, in 1945 tegengehouden in Oostenrijk door het Amerikaanse leger, zorgde decennia voor controverse. Een commissie aangesteld door toenmalig president Clinton kwam tot de conclusie dat Amerikaanse soldaten zichzelf kunstwerken, zilverwerk en porselein hadden toegeëigend uit die trein, afkomstig uit Boedapest. De kostbaarheden hadden toebehoord aan Hongaarse Joden. In 2005 bereikte de Amerikaanse regering een schikking ter waarde van 25,5 miljoen dollar met Holocaust-overlevenden en nabestaanden.