Ons vaderschapsverlof is hopeloos ouderwets

Kinderen zijn geen persoonlijke hobby, schrijft Heleen Crul, maar de toekomst van een land. Twee dagen vaderschapsverlof is belachelijk.

Emancipatie? Dat was toch bedoeld voor vrouwen? En die is nu na pakweg 35 jaar toch wel voltooid? Maar hoe staat het eigenlijk met de emancipatie van mannen, de dertigers en veertigers? Gelukkig heeft het vaderschap de afgelopen 35 jaar eveneens een ingrijpende verandering ondergaan. De afstandelijke en strenge vaders van vroeger zijn grotendeels verdwenen. En tegenwoordig worden relaties, al dan niet binnen een huwelijk, gekenmerkt door partnerschap en gelijkwaardigheid. Gedeelde taken zijn vanzelfsprekend geworden. ‘Kinderzegen’ is niet langer de vanzelfsprekende consequentie van een huwelijk, maar een bewuste keus van twee mensen. Dat verschijnsel veroorzaakt niet alleen een warm, enthousiast welkom van een kind, maar eveneens een groter gevoel van verantwoordelijkheid en aandacht. In de praktijk leidt dit bij jonge vaders tot meer betrokkenheid, een vriendschappelijker omgang en meer intimiteit. Helaas wordt er in ons land bij het zwangerschapsverlof nog steeds een moraal uit de jaren vijftig gehandhaafd. Vaders krijgen namelijk maar twee dagen vrij na de bevalling. Daarmee is ons land een van de hekkensluiters in Europa: alleen in Ierland en Albanië is de situatie nog slechter.

In 2008 leek toenmalig minister Donner daar vastberaden verandering in te willen brengen. Hij zag verruiming van het zorgverlof voor vaders als een eigentijdse noodzakelijkheid. De bedoeling was dat deze regeling begin 2010 als wetsvoorstel aan de Kamer zou worden gestuurd. Daarna vernamen we er niets meer van.

Nu is verruiming van het vaderschapsverlof opeens weer actueel. Nederland heeft geen vaderschapsregels die bij een modern land past, liet het Kenniscentrum voor Seksualiteit Rutgers recent weten, en het benadrukte de noodzaak van een ruimer verlof bij minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Zijn reactie was dat verruiming van het vaderschapverlof in deze kabinetsperiode niet haalbaar was. Mogelijk komt het onderwerp op de agenda na de verkiezingen in 2016. Wel kwam Asscher met het voorstel het vaderschapsverlof met drie dagen te verlengen, dagen die overigens voor eigen rekening komen van die vaders.

Vaderinstinct bestaat. Maar het moet wel de kans krijgen zich te ontwikkelen in de nabijheid van een hoogzwangere vrouw. Deze scheidt namelijk feromonen af, niet bewust waarneembare geurstoffen, die via de hersenen het hormoonsysteem van de man beïnvloeden. Ze zijn er verantwoordelijk voor dat rondom de bevalling de productie van het geslachtshormoon testosteron met ruim 30 procent afneemt. Dat levert meer belangstelling op voor die ene vrouw en maakt minder agressief.

Het Europese Hof van Justitie heeft ons land al twee keer gekapitteld over het feit dat de regelgeving rond zwangerschap en ouderschapverlof minimaal is in verhouding met veel andere Europese landen. Vaders die maar twee dagen verlof krijgen, en er nog drie zelf moeten gaan betalen? Dat kunnen ze elders niet geloven. In Zweden krijgt zowel de moeder als de vader 240 dagen betaald verlof, per kind totdat het minstens een jaar oud is. In Noorwegen wordt een ouderschapsverlof van 47 weken volledig vergoed. Duitsland geeft ouders gezamenlijk twaalf maanden vrij, waarbij 65 procent van hun inkomen wordt vergoed. Zo’n situatie maakt dat beide ouders om beurten toch nog een of twee dagen per week flexibel kunnen werken om niet uit de routine te raken. In Spanje kunnen jonge vaders rekenen op vier weken betaald verlof.

„Nederlandse vrouwen gaan in het algemeen te vroeg na de bevalling weer aan het werk”, aldus een bevriende bedrijfsarts. „Ze zijn net een beetje aan herstellen van de bevalling, van de slapeloze nachten, van alle vermoeienissen. Emotioneel zijn ze er nog helemaal niet aan toe.”

De leeftijd waarop vooral hoogopgeleide vrouwen in Nederland serieus gaan nadenken over een kinderwens, stijgt. Soms wordt uitstel zelfs afstel. Zelf verbaas ik mij over het verschijnsel dat de kinderwens in het huidige klimaat door het bedrijfsleven en soms ook door de overheid als een lastige, persoonlijke hobby van de betrokkenen wordt gezien. Kinderen krijgen is niet uitsluitend een persoonlijke hobby van twee mensen. Ze zijn ook en vooral de toekomst van een land. Dat inzicht en vooruitzicht zou ook in ons land moeten leiden tot een klimaat waarin de vervulling van een kinderwens omringd wordt door allerlei faciliteiten die ouderschap optimaal honoreren. Zoals in veel andere Europese landen al jarenlang daadwerkelijk gebeurt.