Lelijke vriendin, één slecht duel? Data filteren vooroordelen eruit

Voetbaldata zijn in opmars, maar op de tribunes zweren scouts bij handwerk en het blote oog. Zoals gisteren bij AZ-Willem II. Richairo Zivkovic? „Geen winnaar.”

Illustratie Ruben L. Oppenheimer Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Toen Piet Buter onlangs moest vergaderen op het vernieuwde trainingscomplex van zijn werkgever Southampton, stond hij versteld van wat hij daar aantrof. Op het complex van 50 miljoen euro hadden ze nu ook een datacenter en tijdens de meeting met andere scouts begreep hij direct het nut van die servers. „Er kwamen tv-schermen tevoorschijn met de meest geavanceerde data-analyse over spelers. Ik ben geen digibeet, maar dit ging mijn pet te boven.”

Data-analyse: ook Buter ontkomt er niet aan. Hij merkt dat voetbalclubs steeds vaker op het oordeel van computers vertrouwen. Het diepgewortelde wantrouwen ten opzichte van data heeft plaatsgemaakt voor een open blik met het Deense FC Midtjylland als voorloper. Die club overwoog zelfs om zijn scouts niet meer naar wedstrijden te laten kijken.

Buter doet dat nog wel en noteert zondag het getal 475 in zijn notitieboek. AZ-Willem II is de 475ste wedstrijd die hij nu bezoekt in de vijf jaar dat hij als scout Benelux voor Southampton werkt. Zijn bekendste ontdekking? Aanvaller Sadio Mané, die hij scoutte tijdens Ajax-Red Bull Salzburg. „Als ik die had gemist, had ik mijn werk slecht gedaan.”

In Alkmaar volgt hij onder anderen Richairo Zivkovic (Willem II) en Vincent Janssen van AZ. „Ja, Janssen komt net kijken, maar hij scoorde veel bij Oranje onder 18.” In Jeffrey Gouweleeuw heeft hij even minder interesse. „Heb ik dertig rapporten van. Nee, ik schrijf hem niet af. Bij Heerenveen was hij top.”

Billy Beane

Buter, vroeger coach van onder meer het nationale team van Iran, zweert bij handwerk en het blote oog. Als trainer van FC Wageningen kreeg hij eens een „serieuze” tip over de talentvolle amateur Leon Vlemmings van Gemert. Buter bekeek één wedstrijd en nodigde de latere interim-trainer van Feyenoord meteen erna uit voor contractonderhandelingen. Deal beklonken. Zo snel ging dat toen. Nu zouden zijn waarnemingen eerst getoetst worden aan computermodellen.

Bij AZ gebeurt dat al. De club stelde vorig jaar de Amerikaan Billy Beane aan als adviseur. Ja, de Billy Beane van de Oakland Athletics, de honkbalploeg die kampioen van de VS werd met hulp van statistieken. Beane gooide het roer om en nam alleen nog spelers aan op basis van computermodellen.

In Moneyball, de verfilming van zijn succes, komen zijn scouts naar voren als bromberen die niet geloven in de nieuwe aanpak. Een van hen stelt in de film voor om een speler niet te nemen omdat die „een lelijke vriendin” heeft. Nou en? „Weinig zelfvertrouwen.”

De scène is vermoedelijk aangedikt, maar stipte niettemin aan wat Beane wilde voorkomen. „Cijfers nemen zulke voorkeuren weg”, bevestigt Earnest Stewart, technisch directeur van AZ. Hoe Beane AZ helpt? Door zijn modellen te gebruiken voor het verwerken van voetbalstatistieken en de uitkomst te delen met AZ. „Het laat ons anders denken. Zonder vooroordelen, zoals bijvoorbeeld het uiterlijk van een speler. Ze zeggen niet voor niets dat je ziet wat je wilt zien, maar met statistieken kun je dat verifiëren.”

Blik vertroebeld

De Deense kampioen Midtjylland gaat verder. Directeur Rasmus Ankersen overwoog om zijn scouts het bezoeken van wedstrijden te verbieden. „Het risico is te groot dat een individueel duel je blik vertroebelt, dat die ene live wedstrijd zwaarder weegt dan drie op video”, zei hij tegen De Correspondent.

Hoe kijken scouts tegen deze ontwikkeling aan? Piet Buter: „Ik ben niet tegen nieuwe invloeden. De paardentram ging via een stoomtram ook over naar de elektrische tram. Maar ik bekijk ook trainingen, om te zien hoe spelers zich gedragen. Hartslagmeters? Ik zie zelf goed genoeg of een speler zijn best doet.” Piet de Visser (80), scout van Chelsea en de man die Ronaldo ontdekte voor PSV, zegt: „Ik bemoei me niet met data. Ik wil op het veld staan. Een jongen in de ogen kijken en zijn karakter beoordelen. Of hij hard traint. Hoe hij wendt en keert.”

Bij AZ-Willem II (0-0) zit ook Dick Voorn op de tribune. Het eerste wat de voormalige rechterhand van oud-bondscoach Bert van Marwijk doet als hij het woord data hoort, is zich verontschuldigen: „Ik ben ouderwets. Ik wil alles liever met eigen ogen zien.”

In Alkmaar komt geen van de spelers die scout Buter op zijn lijstje heeft staan voorlopig in aanmerking voor een transfer naar Southampton. Vincent Janssen? „Nog lang niet goed genoeg. Niveau League One.” Richairo Zivkovic? „Geen winnaar.”