Hij werd sinds 2012 gevolgd

Het staat vrijwel zeker vast dat Ayoub el Kahzzani de man is die vrijdag overmeesterd werd. De Spaanse veiligheidsdiensten volgden hem. Waarom werd hij niet tegengehouden?

Spencer Stone

Hij wilde een overval plegen. Dreigen met een kalasjnikov, pistool en mes, de Thalyspassagiers beroven en ontsnappen via het raam. De wapens had hij gevonden in een zak in een Brussels park. Dat zegt de man tegen de Franse politie, over zijn treinrit richting Parijs afgelopen vrijdag.

De Franse autoriteiten denken er anders over, evenals de veiligheidsdiensten van andere Europese landen. Hij zou banden hebben met radicaal islamitische organisaties. Al drie jaar staat hij op de radar van Spaanse veiligheidsdiensten.

Wie is deze man, en hoe heeft hij zo zijn gang kunnen gaan?

Het staat vrijwel zeker vast dat zijn naam Ayoub el Kahzzani is. Officieel bevestigd is dat nog niet, maar volgens meerdere bronnen is zijn identiteit inmiddels vastgesteld via zijn vingerafdrukken.

El Kahzzani is een Marokkaan, 25 of 26 jaar oud. De Spaanse krant El País, die zich beroept op bronnen bij de Spaanse veiligheidsdiensten, meldt dat hij ongeveer acht jaar geleden van Marokko naar Madrid verhuisde samen met zijn drie jongere zusjes en zijn moeder. Een gezinshereniging: vader Mohammed woonde al in Spanje sinds de jaren negentig.

In 2009, omstreeks zijn twintigste, werd El Kahzzani in Madrid twee keer opgepakt wegens de verkoop van hasj. In september 2012 werd hij opnieuw gepakt wegens drugshandel, ditmaal op weg van Marokko naar het Spaanse Ceuta. In die drie jaar was zijn uiterlijk sterk veranderd. In 2009 ongeschoren en met kort haar, in 2012 de drager van een wit mutsje boven een volle, snorloze baard.

Contact met islamitische radicalen

De Spaanse veiligheidsdiensten zijn hem sinds dat jaar gaan volgen. Zij ontdekten, aldus El País, dat hij contact had met islamitische radicalen die al langer in de gaten werden gehouden.

Hij verruilde Madrid enige tijd voor Algeciras, de Zuid-Spaanse havenstad waar zijn vader woont. Vanaf 2014 sloeg hij definitief aan het reizen en wordt de informatie die vanuit veiligheidsdiensten is doorgesijpeld in de media minder precies. Mogelijk verplaatste El Kahzzani zich in 2014 naar Frankrijk. In datzelfde jaar zou hij naar Syrië zijn geweest, aldus de Spaanse veiligheidsdiensten. Hun Duitse collega’s zijn specifieker: op 10 mei 2014 zou El Kahzzani op vliegveld Berlijn-Tegel hebben ingecheckt voor een vlucht naar Istanbul. Eind die maand was hij terug in West-Europa, vermoedelijk in Frankrijk of België. In het laatstgenoemde land vestigde hij zich in 2015, aldus de Franse minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve. Het was tevens België waar El Kahzzani vrijdag op de Thalys stapte.

Al die tijd was hij bekend bij de veiligheidsdiensten. De Spanjaarden lieten de Fransen en mogelijk ook de Belgen begin 2014 weten dat El Kahzzani zich had aangesloten bij radicaal-islamitische bewegingen. De Franse dienst gaf hem het label ‘S’ – voor ‘sûreté de l’Etat’ of staatsveiligheid. Dit duidt erop dat hij in de gaten werd gehouden, maar niet intensief werd gevolgd. Waarom eigenlijk niet?

Ze kunnen niet iedereen volgen

Heel simpel, zegt de Leidse hoogleraar terrorisme en contraterrorisme Edwin Bakker: „Veiligheidsdiensten hebben een capaciteitsprobleem. Ze moeten kiezen wie ze volgen en wie niet.” De aantallen mensen met extremistisch gedachtegoed zijn enorm gestegen, zegt hij, vooral sinds het uitbreken van de oorlog in Syrië. „Ik durf te zeggen dat in Europa duizenden mensen in beeld zijn bij de veiligheidsdiensten.”

Er is nog een reden waarom er meer mensen in beeld zijn, zegt Bakker: de diensten werken beter samen. „Goed nieuws dus eigenlijk.” Maar dat goede inlichtingenwerk verhoogt wel de druk op de al zwaar belaste diensten.

„Wie te volgen?” zegt Bakker. „Zij die in Syrië zijn geweest? Oké. Maar kijk uit. Er zijn ook al aanslagen gepleegd door mensen die op weg naar Syrië waren tegengehouden.” En wanneer grijp je in? Soms wacht justitie opzettelijk met het arresteren van een persoon, om zoveel mogelijk bewijs te verzamelen over diens netwerk. „Voor een grotere kans op een succesvolle rechtszaak.” En dan is er het probleem van het vrije reizen: „Als mensen zich verplaatsen, wordt het complexer ze te volgen. Soms weten ze dat ze worden gevolgd, en gaan ze van het ene land naar het andere, weer terug, en nog een keer.”

Dat geldt ook voor Ayoub El Kazzhani. Spanje, mogelijk Frankrijk, Duitsland, Turkije en Syrië, daarna in elk geval België. En nu, voorlopig, Frankrijk.