Gewoon old school talent spotten

Scouts krijgen meer te maken met data-analyses. Clubs vertrouwen steeds meer op het oordeel van de computer. Toch blijven scouts het liefst zelf naar spelers kijken. Zoals Piet Buter, werkzaam voor Southampton, tijdens AZ - Willem II (0-0).

Piet Buter volgt Vincent Janssen (links) voor Southampton. Foto ANP/Pro Shots

Toen Piet Buter onlangs moest vergaderen op het vernieuwde trainingscomplex van zijn werkgever Southampton, stond hij versteld van wat hij daar aantrof. Op het complex van 50 miljoen euro hadden ze nu ook een datacenter en tijdens de meeting met andere scouts begreep hij direct het nut van die servers. „Er kwamen tv-schermen tevoorschijn met de meest geavanceerde data-analyse over spelers. Ik ben geen digibeet, maar dit ging mijn pet te boven.”

Data-analyse: ook Buter ontkomt er niet aan. In het huidige tijdperk telt niet alleen de kennis van scouts, maar vertrouwen clubs ook steeds vaker op het oordeel van de computer. Het diepgewortelde conservatisme waar de voetbalwereld onder gebukt ging, heeft plaatsgemaakt voor een open blik.

Toch heeft Buter deze zondagmiddag alleen pen en papier bij zich als hij plaatsneemt in een lederen stoel voor het duel tussen AZ en Willem II (0-0). Van tevoren noteert hij het getal 475 in zijn notitieboek. Zoveel wedstrijden heeft hij nu bezocht in de vijf jaar die hij als scout Benelux voor Southampton werkt. Daarna noteert hij de namen van onder anderen Richairo Zivkovic van Willem II en Vincent Janssen van AZ. „Ja, Janssen komt inderdaad pas net kijken, maar hij scoorde veel bij Oranje onder 18 of 19. Dan blijf ik hem volgen.”

Van Jeffrey Gouweleeuw maakt hij ditmaal geen officieel rapport. „Daar heb ik er al dertig van. Of ik hem afschrijf? Nee, want bij SC Heerenveen was hij echt top. Wie weet haalt hij dat niveau straks weer.”

Bij scouts draait het nog om gevoel

Gevoel. Dat is de belangrijkste factor in het werk van deze voormalige spelersmakelaar, trainer en oud-bondscoach van Iran. Buter ontkent niet het nut van data, maar zweert bij handwerk en het blote oog. Als trainer van FC Wageningen kreeg hij eens een serieuze tip over de talentvolle amateur Leon Vlemmings van Gemert. Buter bekeek één wedstrijd en nodigde de latere interim-trainer van Feyenoord direct erna uit voor contractonderhandelingen. Deal beklonken. Zo snel ging dat toen. Nu zouden zijn waarnemingen eerst getoetst worden aan computermodellen.

In Nederland loopt AZ voorop als het gaat om innovatie. Helemaal sinds de club vorig jaar de Amerikaan Billy Beane aanstelde als adviseur. Ja, de Billy Beane van de Oakland Athletics, de honkbalploeg die kampioen van de VS werd met behulp van statistische gegevens. Beane gooide het roer volledig om en nam alleen nog spelers aan op basis van de computermodellen van een jonge econoom. Tot ergernis van zijn scouts.

Cijfers nemen voorkeuren weg

In de film Moneyball over zijn succes, komen die scouts naar voren als bromberen die niet geloven in de nieuwe aanpak. Een van hen stelt in de film voor om speler X niet te nemen. De honkballer heeft „een lelijke vriendin en dus weinig zelfvertrouwen”.

De scène is vermoedelijk aangedikt, maar stipte niettemin aan wat Beane wilde voorkomen. „Cijfers nemen zulke voorkeuren weg,” bevestigt Earnest Stewart, technisch directeur van AZ. De voormalig prof heeft aan de hand van Beanes modellen geleerd om zijn denkpatronen aan te passen. „Alleen dat anders leren denken is het voordeel van deze samenwerking. Ze zeggen niet voor niets dat je ziet wat je wilt zien, maar met statistieken voorkom je dat.”

Bij de Deense landskampioen FC Midtjylland gingen ze vele malen verder. De club werkt volledig met computermodellen en overweegt zelfs om scouts te verbieden naar wedstrijden te kijken. „Het risico is te groot dat een individuele wedstrijd je blik vertroebelt, dat die ene live wedstrijd zwaarder mee weegt dan drie wedstrijden op video”, zei voorzitter en analist Rasmus Ankersen tegen De Correspondent.

Hoe kijken scouts tegen deze ontwikkeling aan? Piet Buter: „Ik ben niet tegen nieuwe invloeden. De paardentram ging via een stoomtram ook over naar de elektrische tram. Maar als scout bekijk ik ook trainingen, om te zien hoe spelers zich gedragen. Hartslagmeters? Ik zie zelf goed genoeg of een speler zijn best doet.” Piet de Visser (80), scout van Chelsea en de man die Ronaldo ontdekte voor PSV, zegt: „Ik bemoei me niet met data. Ik wil op het veld staan. Een jongen in de ogen kijken en beoordelen hoe zijn karakter is. Of hij hard traint. Hoe hij wendt en keert.”

Achter Buter op de tribune zit Dick Voorn. Het eerste wat de voormalige rechterhand van oud-bondscoach Bert van Marwijk doet als hij het woord data hoort, is zich verontschuldigen: „Ik ben ouderwets, hè.” Daarna: „Het verrijkt de sport, maar ik wil alles liever met eigen ogen zien. Ik zeg ook altijd tegen scouts: ga twee weken op een training kijken.”

Voorn en Buter zien deze middag een duel dat kraak noch smaak heeft. Geen van de spelers die Buter op zijn lijstje heeft staan, komen voorlopig in aanmerking voor een transfer naar Southampton. Vincent Janssen? „Nog lang niet goed genoeg, niveau League One.” Richairo Zivkovic? „Geen winnaar.”