De grensbewakers zijn geen obstakel

De Nederlandse marechaussee helpt de Griekse kustwacht met de grenscontrole. Vluchtelingen tegenhouden is niet het doel.

De Nederlandse patrouilleboot wordt ingezet bij het begeleiden van vluchtelingen voor de kust van Chios. Foto Eva Klijn / Ministerie van Defensie

De acht Iraniërs in de kleine witte rubberboot kijken achterdochtig naar de Nederlandse patrouilleboot die op ze afkomt terwijl ze richting het Griekse eiland Chios varen, zo hard als de buitenboordmotor toestaat. Zeven mannen en een vrouw zitten opeengepakt in het bootje. Tussen hen in vuilniszakken gewikkelde bagage.

We don’t like Turkey! Turkey no!”, roept de man die voorin zit met zijn knieën opgetrokken tot onder zijn kin. „Turn off your engine. Stop stop!”, roept de medewerkster van de Griekse kustwacht die met de Nederlandse marechaussees meevaart. De verwarring duurt een paar minuten. De migranten in het bootje proberen erachter te komen met wie ze te maken hebben voor ze vaart minderen.

Turkse grensbewakers zijn slecht nieuws. Griekse militairen ook, hebben vrienden die de oversteek eerder hebben gemaakt hen via Facebook verteld. „Die steken je boot lek en sturen je terug,” beweert de man voorin stellig. „En daarna sluit de Turkse politie je op.” Hij heet Anoosh en is 31, vertelt hij later aan wal op Chios, een van de grotere Griekse eilanden. De Turkse kustplaats Cesme ligt ongeveer zeven kilometer verder. Op Chios zijn dit jaar al ruim 28.000 illegaal overgestoken migranten geregistreerd. Het is na het eiland Lesbos de plaats waar de meeste migranten die via Griekenland reizen voet aan wal in Europa zetten.

Bootjes escorteren

Op een Frontex-patrouille stuiten is meestal goed nieuws. Frontex is het samenwerkingsverband voor de bewaking van de Europese buitengrenzen. De grensbewakingsdiensten van verschillende landen, in Nederland de marechaussee, ondersteunen elkaar waar nodig in speciale missies. Vanwege de enorme stroom migranten die dit jaar via Griekenland de EU binnenkomt heeft Nederland voor vier maanden een Rigid Hulled Inflatable Boat geleverd. Het snelle patrouillevaartuig, met twee man bemanning, opereert onder bevel van de Griekse kustwacht. De Nederlanders patrouilleren aan de Turkse kant van de Griekse eilanden en worden opgeroepen om te assisteren bij zoek- en reddingsacties.

In de praktijk betekent dat het spotten van bootjes met migranten en ze escorteren naar de haven van Chios. „Het doel is niet om ze tegen te houden, maar om ervoor te zorgen dat ze uit deze onveilige situatie komen,” zegt opperwachtmeester Willem Lelijveld van Cingelshouck, die de boot bestuurt. Als migranten dreigen te verdrinken of er jonge kinderen bij zijn worden ze aan boord gehaald, anders kan de migrantenboot onder begeleiding doorvaren, zoals nu met de Iraniërs gebeurt.

Nummer 27.910

De groep Iraniërs kalmeert snel en stuurt hun bootje naast de patrouilleboot richting haven. Het zijn op het oog twintigers en dertigers. Ze zijn van een christelijke minderheid in Iran die wordt vervolgd, vertellen ze. Ze zijn een uur eerder uit Turkije vertrokken.

Eenmaal aan wal worden de formaliteiten snel afgehandeld. Uit de vuilniszakken komen rugzakken met kleding, wat papieren, toiletartikelen en mobiele telefoons. De Griekse grenspolitie gaat door de bagage en vraagt om identiteitspapieren. Een voor een worden ze een portacabin ingeroepen. Iedereen krijgt met groene stift een nummer op zijn hand en gaat op de foto met een bord met een corresponderend nummer. Anoosh is 27.910. Daarna zijn ze vrij, in afwachting van een papier waarmee ze naar het vasteland mogen.

Zo snel mogelijk verder

Op Chios zit er vaart in de procedure, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het eiland Kos waar migranten veel langer blijven hangen en de spanningen groot zijn. Op Chios kunnen de meeste migranten na 24 uur wachten door. Alles is erop gericht zo snel mogelijk verder te reizen. De meest genoemde route is via Macedonië en Servië naar Hongarije en dan verder het Schengengebied in.

De Nederlandse marechaussees zijn een kleine schakel in de lange keten. De officiële taakomschrijving is ‘grensbewaking’. In de praktijk maken ze de oversteek iets veiliger voor kleine groepjes uit de grote stroom migranten die op ze stuiten. „Deze migranten zien ons als een soort obstakel om de kust te bereiken, maar dat zijn we helemaal niet,” zegt opperwachtmeester Willem Lelijveld van Cingelshouck. Hij wil niet vergeleken worden met een ‘veerdienst’. Hij ziet zijn rol, ‘als er kans is op ongelukken’, wel als ‘een verlengstuk van hulpverleners’.

Aan wal heeft Anoosh een meevaller. Hij kan met zijn Turkse simkaart nog op het Turkse netwerk en belt via Whatsapp zijn moeder in Iran. Hij straalt als hij ophangt. „Ze is heel gelukkig.”