Afgegleden van hasjdealer tot werkloze jihadist

Vermoedelijke aanslagpleger

De Marokkaanse man die waarschijnlijk een aanslag wilde plegen op de Thalys, was al jaren bekend bij veiligheidsdiensten in meerdere Europese landen. Maar autoriteiten kunnen niet iedereen volgen.

Hij wilde een overval plegen. Dreigen met een kalasjnikov, pistool en mes, de Thalyspassagiers beroven en ontsnappen via het raam. De wapens had hij gevonden in een zak in een Brussels park. Dat zegt de man tegen de Franse politie, over zijn treinrit richting Parijs, vrijdag.

De Franse autoriteiten denken er anders over, evenals de veiligheidsdiensten van andere Europese landen. Hij zou banden hebben met radicaal islamitische organisaties. Al drie jaar staat hij op de radar van Spaanse veiligheidsdiensten.

Wie is deze man, en hoe heeft hij zo zijn gang kunnen gaan? Het staat vrijwel zeker vast dat zijn naam Ayoub El Khazzani is. Officieel bevestigd is dat nog niet, maar volgens meerdere bronnen is zijn identiteit inmiddels vastgesteld via zijn vingerafdrukken.

El Khazzani is een Marokkaan, 25 of 26 jaar oud. De Spaanse krant El País, die zich beroept op bronnen bij de Spaanse veiligheidsdiensten, meldt dat hij ongeveer acht jaar geleden van Marokko naar Madrid verhuisde samen met zijn drie jongere zusjes en zijn moeder. Een gezinshereniging: vader Mohammed woonde al in Spanje sinds de jaren negentig.

In 2009, omstreeks zijn twintigste, werd El Khazzani in Madrid twee keer opgepakt wegens de verkoop van hasj. In september 2012 werd hij opnieuw gepakt wegens drugshandel, ditmaal op weg van Marokko naar de Spaanse exclave Ceuta. In die drie jaar was zijn uiterlijk sterk veranderd. In 2009 ongeschoren en met kort haar, in 2012 de drager van een wit mutsje boven een volle, snorloze baard.

Contact met islamitische radicalen

De Spaanse veiligheidsdiensten zijn hem sinds dat jaar gaan volgen. Zij ontdekten, aldus El País, dat hij contact had met islamitische radicalen die al in de gaten werden gehouden.

Hij verruilde Madrid enige tijd voor Algeciras, de Zuid-Spaanse havenstad waar zijn vader woont. Vanaf 2014 sloeg hij definitief aan het reizen en wordt de informatie die vanuit veiligheidsdiensten dit weekend is doorgesijpeld in de media minder precies. Zijn vader Mohammed vertelde vanochtend in El Mundo dat hij dat jaar in Frankrijk een baan kreeg bij telecommaatschappij Laica, maar al na een maand ontslagen werd. Hij ontkent dat zijn zoon een jihadist zou zijn. „De enige terreur waar hij zich schuldig aan heeft gemaakt is die om brood te krijgen. Hij had geen geld om zich goed te voeden.”

In 2014 zou hij echter ook in Syrië zijn geweest, aldus Spaanse veiligheidsdiensten. Hun Duitse collega’s zijn specifieker: op 10 mei 2014 zou El Khazzani op vliegveld Berlijn-Tegel hebben ingecheckt voor een vlucht naar Istanbul. Eind mei was hij terug in West-Europa, vermoedelijk in Frankrijk of België. In het laatstgenoemde land vestigde hij zich in 2015, aldus het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken. Het was België waar El Khazzani vrijdag op de Thalys stapte.

Al die tijd was hij bekend bij de veiligheidsdiensten. De Spanjaarden lieten de Fransen en mogelijk ook de Belgen begin 2014 weten dat El Khazzani zich had aangesloten bij radicaal-islamitische bewegingen. De Franse dienst gaf hem het label ‘S’ – voor ‘sûreté de l’Etat’ of staatsveiligheid. Dit duidt erop dat hij in de gaten werd gehouden, maar niet intensief werd gevolgd. Waarom eigenlijk niet?

Heel simpel, zegt de Leidse hoogleraar terrorisme en contraterrorisme Edwin Bakker: „Veiligheidsdiensten hebben een capaciteitsprobleem. Ze moeten kiezen wie ze volgen en wie niet.” De aantallen mensen met extremistisch gedachtegoed zijn enorm gestegen, zegt hij, vooral sinds het uitbreken van de oorlog in Syrië. Zo’n 4.000 ingezetenen van de Europese Unie, Zwitserland en Noorwegen hebben zich in Syrië of Irak aangesloten bij radicale groeperingen als IS, zegt hij. En dan zijn er nog de sympathisanten die op weg naar het Midden-Oosten worden tegengehouden, of die de strijd actief steunen vanuit het Westen. „Ik durf te zeggen dat in Europa duizenden mensen in beeld zijn bij de veiligheidsdiensten.”

Er zijn ook meer mensen in beeld, zegt Bakker, omdat de diensten beter samenwerken. „Goed nieuws dus eigenlijk.” Maar dit verhoogt wel de druk op de al zwaarbelaste diensten.

Soms wacht justitie opzettelijk met het arresteren van een persoon, om zoveel mogelijk bewijs te verzamelen over diens netwerk. En dan is er het probleem van het vrije reizen: „Als mensen zich verplaatsen, wordt het complexer ze te volgen. Soms weten ze dat ze worden gevolgd, en gaan ze van het ene land naar het andere.” Dat geldt ook voor Ayoub El Khazzani. Spanje, mogelijk Frankrijk, Duitsland, Turkije en Syrië, daarna in elk geval België. En nu, voorlopig, Frankrijk.