Wat wordt de volgende zet in Tsipras’ schaakspel?

Tsipras is afgetreden als premier, een dag nadat de Duitse Bondsdag en de Tweede Kamer instemden met een steunpakket van 86 miljoen euro. Zogenaamd om een breder mandaat te krijgen voor de hervormingen. Maar wie gelooft dat?

Premier Alexis Tsipras die donderdag aftrad in Athene. Foto LOUISA GOULIAMAKI/AFP

Het was vooral de timing van het aftreden van de Griekse premier Alexis Tsipras, die in Europese hoofdsteden de alarmbellen deed afgaan. Dinsdag nog meldde de Griekse krant Ekathimerini op gezag van regeringsbronnen dat Tsipras geen stembusgang zou forceren. „We kunnen de soepele implementatie van het akkoord niet riskeren,” aldus een anonieme functionaris. Maar donderdag gebeurde het toch: Tsipras trad af. De dag nadat de Duitse Bondsdag, en niet te vergeten de Tweede Kamer in Den Haag, tegenstribbelend instemden met een derde steunpakket ter waarde van 86 miljard euro. Het geld was nog niet bijgeschreven op het bankrekening van de Griekse staat, of Tsipras deed zijn volgende schaakzet.

Hij wil bij de verkiezingen, waarschijnlijk op 20 september, een groter mandaat krijgen om de met Brussel overeengekomen besparingen en hervormingen van de Griekse economie door te voeren, zo luidt de verklaring. Maar door het grillige optreden van Tsipras sinds de vorige verkiezingen zeven maanden geleden en sinds het referendum vorige maand, wordt er niet overal evenveel geloof gehecht aan zijn woorden. De conservatieve Duitse krant Franfurter Allgemeine Zeitung schrijft dat Tsipras in tijdnood zal komen omdat hij nu eerst energie moet besteden aan een campagne. Bovendien valt te verwachten dat Tsipras om stemmen te winnen terug zal vallen op zijn beproefde retoriek en bijvoorbeeld opnieuw zal hameren op kwijtschelding van de schulden.

Tsipras maalt kennelijk niet om zijn eigen geloofwaardigheid. Maar zijn zigzagkoers heeft echter onvermijdelijk gevolgen voor geloofwaardigheid van politici in andere landen.

Europa gelooft er nog net in

Gisteren leek het erop dat de Europese Commissie hem het voordeel van de twijfel geeft. Euro-Commissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken) twitterde dat „brede ondersteuning en snelle invoering” de weg zijn naar succes. Duidelijk positiever is Peter Selmayr, de Duitse kabinetschef van EU-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Hij twittert enthousiast dat „snelle verkiezingen in Griekenland de weg kunnen zijn om de steun voor het stabiliteitsprogramma te verbreden”.

In verband met zijn loslippigheid kreeg Selmayr eind juni, volgens de website Politico, al eens uitbrander van de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble (CDU). Die zou op een fractievergadering in Berlijn gezegd hebben dat Selmayr, die lid is van de CDU, zich met zijn getwitter schuldig maakte aan Kompetenzwidrige Einmischung, wat zoveel betekent als je bemoeien met zaken die je niks aangaan.

Selmayr doet dat nu weer door te twitteren over Tsipras, wat strikt genomen de bevoegdheid is van zijn chef, Juncker. Maar het is de vraag of Schäuble hem nu weer zou kunnen berispen. De minister is immers zelf recent ‘om’ gegaan en heeft zijn harde houding ten opzichte van Athene bijgesteld. Terwijl hij vorige maand nog propageerde dat het beter zou zijn voor de Grieken als zij de eurozone zouden verlaten, steunt hij nu de lijn van Tsipras. Bondskanselier Angela Merkel (CDU) liet Schäuble woensdag daarom het woord voeren in de Bondsdag: hij was van Saulus Paulus geworden. Als het Merkels bedoeling was dat Schäuble het opstandige deel van de CDU/CSU-fractie zou kunnen overtuigen zich te voegen naar de fractiediscpline, dan mislukte dat. Eenderde deel van haar eigen fractie weigerde Merkel te volgen. Sommige van deze Abweichler waren bang voor precies datgene wat donderdag gebeurde: nieuwe verkiezingen in Griekenland en ondanks de gemaakte afspraken nieuwe onzekerheid.

Niet alleen de geloofwaardigheid van Tsipras is twijfelachtig: hij staat in het centrum van een algemenere geloofwaardigheidscrisis. Zoals koning Midas alles wat hij aanraakte in goud veranderde, verandert Tsipras politici in leugenaars. Dat merkte ook de Nederlandse premier Mark Rutte. Had hij bij de verkiezingen in 2012 niet beloofd dat er „geen cent meer naar Griekenland” zou gaan”? En nu maakte hij toch een paar miljard over aan de Griekse premier. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma koos de positie van de Abweichler in de Duitse zusterpartij, en keurde voor het eerst een steunpakket voor Griekenland af. Maar daarmee schilderde hij zich in een hoek. Prominente partijgenoten en Europese zwaargewichten als René van der Linden en oud-premier Dries van Agt kapittelden Buma. Dit was anti-Europees gedrag! De positie van senator Ben Knapen (CDA), in de Volkskrant, was exemplarisch voor de spagaat van zijn partij: hij was voor de lijn van Schäuble. Maar dan niet die van deze week, maar van vorige maand, toen hij nog voor een tijdelijke ‘Grexit’ was.