Europa betaalt in feite de mensensmokkelaars

We kunnen vluchtelingen ook met het vliegtuig laten komen.

Foto’s Gert van Langendonck

Het is onvermijdelijk dat na een reis met vluchtelingen naar Europa gevraagd wordt: wat heb je nu geleerd? Achter die vraag schuilt een andere vraag: wat is de oplossing?

Het zou mooi zijn als zo’n reis tot een geniaal inzicht zou leiden. Dat is niet het geval. Er zijn wel momenten waarop de absurditeit van de huidige situatie heel duidelijk wordt.

Zo’n moment was de oversteek van Turkije naar Griekenland. Terwijl de vluchtelingen 1.000 euro betaalden om hun leven te riskeren op een veel te vol rubberbootje neemt de journalist met zijn Europees paspoort gewoon de ferry naar Chios: 25 euro.

De vraag waarom de vluchtelingen niet de ferry konden nemen in plaats van de mensensmokkelaars rijk te maken, vat het probleem samen.

Europa vindt dat een beschaafde samenleving het aan zichzelf verplicht is om vluchtelingen uit oorlogsgebied op te nemen. Dat doen we ook: Syriërs die Europa bereiken, krijgen bijna altijd asiel. We willen alleen niet dat ze allemaal komen, en dus hebben we een hindernissenparcours geplaatst. De vluchteling moet eerst zijn of haar leven riskeren (op de Italiëroute) of een reeks vernederingen en fysiek ongemak ondergaan (op de Balkanroute). In beide gevallen profiteren de mensensmokkelaars van het Europees asielbeleid.

Waarom geen website

De vluchtelingen begrijpen dit niet. Waarom is er geen website waar wij een asielaanvraag kunnen doen? Waarom kunnen we niet gewoon met het vliegtuig komen?

Met de 2,4 miljard euro noodhulp die de Europese Unie deze maand heeft uitgetrokken om de humanitaire crisis in vooral Griekenland en Italië het hoofd te bieden, kan je in principe voor iedereen in Syrië, Irak, Afghanistan en Eritrea een vliegtuigticket naar Europa kopen. Stel dat we dat doen: komen ze dan allemaal?

Natuurlijk niet. Er zijn na vier jaar oorlog nog altijd veel meer Syriërs in Syrië dan daarbuiten. De aantallen die wel naar Europa komen, zinken in het niet bij de miljoenen die hun heil hebben gezocht in de buurlanden.

Er wordt wel gezegd dat de Syriërs, die nu op weg zijn naar Europa rijke vluchtelingen zijn. Hoe kunnen ze anders de mensensmokkelaars betalen?

„Ja, ik ben rijk”, zei Reemah, een 47-jarige psychologe. „Dat wil zeggen: ik was rijk. Wij hebben drie huizen en twee auto’s in Syrië. Mijn man probeert die nu te verkopen.”

Zoals Reemah zijn er veel Syriërs. Zij behoorden tot de middenklasse. Ze hebben ons ion Europa vier jaar lang niet lastig gevallen omdat ze zich konden redden, in Syrië of in Turkije. Maar nu is het geld op. Reemah is in Duitsland aangekomen zonder een cent: haar laatste geld is integraal naar de mensensmokkelaars gegaan.

Deze voormalige rijken zijn maar een deel van de vluchtelingenstroom. Eerder dit jaar volgde ik een Syrische familie in Egypte die met de boot naar Italië wilde. Ze zijn daar nog altijd niet. Na tal van mislukte pogingen zijn ze ook naar Turkije gegaan om het via de Balkanroute te proberen. Maar ze zijn keer op keer tegengehouden door de Turkse kustwacht.

Voor deze familie was de onmiddellijke aanleiding voor het vertrek het terugschroeven van de hulp die zij van diverse VN-instanties kregen. Dat was het verschil tussen net overleven en niet overleven. Politici die pleiten voor opvang in de regio zeggen er meestal niet bij dat, telkens wanneer de VN een donorconferentie belegt om geld op te halen, er slechts een fractie van het vereiste bedrag wordt opgehaald. Dit jaar was het de helft. Daar komt nog bij dat landen, die op zo’n donorconferentie geld beloven dat niet altijd storten. De VN moet dus steeds de rantsoenen verminderen.

Eerlijk deel

De ngo Oxfam heeft een mooie tabel gemaakt, die laat zien wat elk land als ‘eerlijk deel’ zou moeten bijdragen voor de Syrische vluchtelingen in de buurlanden op basis van het nationaal inkomen. Nederland komt daar best goed uit: in 2014 schonk het 114 procent van zijn eerlijk deel.

Maar in een tweede tabel, die laat zien hoeveel vluchtelingen een land zou moeten willen opnemen, scoort Nederland slecht: slechts 16 procent van zijn eerlijk deel.

Misschien schuilt daar een begin van een oplossing. Dat landen die geen vluchtelingen willen opnemen meer moeten betalen voor de opvang in de regio. En zorg intussen voor een humanere weg naar asiel.

Daar bespaart Euopa in een klap 2,4 miljard euro mee. Het geld dat de vluchtelingen aan de smokkelaars hadden betaald, kunnen ze dan gewoon hier uitgeven.