Doping voor de daad

Er is veel hoop en fantasie over kruiden en andere middeltjes die de lust opwekken. Niks werkt gegarandeerd, en altijd zijn er bijwerkingen.

Illustratie Arjen Born Illustratie Arjen Born

Addyi, een lustopwekkende pil voor vrouwen met weinig zin in seks, mag sinds dinsdag in de Verenigde Staten op doktersrecept worden verkocht. Daarmee is er ook voor vrouwen een officieel medicijn op de markt dat helpt om bevredigende seks te hebben.

Addyi werkt matig – je kunt ook zeggen nauwelijks – en kan vervelende bijwerkingen hebben. Het past daarmee naadloos tussen alle lustopwekkende middelen waar onderzoek aan is gedaan: matig effect, kans op bijwerkingen, waaronder ook de dagen aanhoudende erectie (priapisme) valt. Daarnaast zijn er veel lustopwekkers-van-horen-zeggen, vaak uit een eeuwenlange kruidenmengerstraditie.

Mannen hadden sinds 1998 Viagra, en zijn latere concurrenten Levitra, Cialis en Spedra met hetzelfde werkingsmechanisme. Bij zoenen, strelen van erogene zones, kortom bij seksuele stimulatie ontstaat de signaalstof NO. Via een tussenenzym zorgt dat voor verslapping van glad spierweefsel. Onder andere in de penis, rond de zwellichamen. Die vullen zich dan met bloed, waardoor de penis verstijft.

Het enzym fosfodiësterase type 5 (PDE5) verstoort dat genot. Het breekt het tussenenzym af en weg is de ruimte voor het zwellende penisbloed. De actieve stoffen in Viagra en zijn broertjes blokkeren PDE5, waardoor de verslapping van het gladde spierweefsel langer aanhoudt. Hopelijk redt dat de erectie.

Ook in de longen en het hart zit glad spierweefsel. Ook daar hebben Viagra en zijn broertjes invloed op. Bij hartpatiënten gaat dat soms mis. Er zijn doden gevallen onder mannen die Viagra hadden geslikt. Ook hoofdpijn, opvliegers en spijsverteringsproblemen komen voor.

Wegen die problemen op tegen het genot? Het heeft bijna 25 jaar geduurd, maar Zwitserse onderzoekers hebben het bekeken (European Urology, 26 maart online): Viagra wint. Het geeft (in een pilletje met 50 milligram) bijna de helft van de mannen een bevredigende erectie. Bijna 1 op de 5 mannen ondervindt een bijwerking. Een andere erectiepil werkt maar bij 20 procent van de mannen, maar ook de kans op bijwerkingen is dan gehalveerd.

Die 20 tot 50 procent werkzaamheid is altijd nog beter dan wat de nieuwe vrouwenpil Addyi doet. Daarvan merkt maar 10 procent van de vrouwen enig effect. En alle vrouwen die het slikken lopen de kans op lage bloeddruk en flauwvallen.

Dat is dan de hulp bij haperende seks die de farmaceutische industrie na tientallen jaren onderzoek te bieden heeft. Reken maar dat er hard aan gewerkt is, want een lustopwekkend medicijn is een gegarandeerde kaskraker.

Kan het niet beter?

De eerste vraag is wat een lustopwekker moet zijn. Enerzijds leeft de lust op als blokkades wegvallen en je je emotioneel goed voelt. Anderzijds kan het lichaam worden gestimuleerd. Een goede doorbloeding van de geslachtsorganen helpt dan.

Wat de farma-industrie niet kan, kan de natuur wel, zegt de traditie. Natuurlijke lustopwekkers zijn er al honderden, zeg maar gerust duizenden jaren.

Welke dan? Ga het internet op en de vraag verandert snel in: wat niet?

Neem de geranium, toonbeeld van degelijke en praktische huiselijkheid. „Het exotische kruidige aroma van geranium werkt als een krachtig afrodisiacum”, vindt Cristina Proano-Carrionde van website The Aroma Blog. „Het bevordert sensualiteit en intimiteit bij een paartje.”

Het zijn mooie woorden, maar in de serieuze wetenschappelijke literatuur is geen artikel te vinden waarin de woorden geranium en aphrodisiac samen voorkomen. Thijm, lavendel, knoflook, eigenlijk is van alle geurende planten op internet te vinden dat ze lustopwekkend zijn.

In een prettige omgeving zal dat ook wel zo zijn. Lust krijgt nu eenmaal ruimte als remmingen en blokkades wegvallen. Slechts enkele lustopwekkers zijn serieus onderzocht.

Daarnaast zijn er planten en dieren waarin van nature stofjes voorkomen die bij mensen de doorbloeding van de geslachtsorganen bevorderen.

Zoals Spaanse vlieg – al bij de Romeinen in gebruik. Het oerpreparaat is een gemalen insect. Geen vlieg, maar de kever Lytta vesicatoria. Het is een glimmend groene kever, in Zuid-Europa in het wild te vinden, die hoort tot de familie van de Meloidae. Kevers in die familie maken de blaartrekkende stof cantharidine. In voedsel of drank verwerkt wordt dat uiteindelijk merkbaar in de urineleider en de genitaliën, waar een ontstekingsreactie ontstaat die als seksuele opwinding kan voelen.

Ook hier overlappen werking en bijwerking. Cantharidine is in Middeleeuwen en zeker tot in de achttiende eeuw gebruikt als gif om rivalen uit de weg te ruimen.

Zelfs in de moderne tijd gaat het nog wel eens mis. Artsen uit het Amerikaanse Philadelphia beschrijven dat ze vier mensen op de eerste hulp kregen, en in het ziekenhuis opnamen, die sinas hadden gedronken. Het had een raar smaakje (American Journal of Emergency Medicine, september 1996). Een van de vier gaf later toe cantharidine in het drankje te hebben gemengd. Als grap, of om te kijken hoe een vriendinnetje erop zou reageren.

De dosis was wel wat te hoog. Die vriendin draaide uiteindelijk drie dagen het ziekenhuis in. Ze klaagde niet over seksuele opwinding. Zij had wel een gezwollen buik, vooral bóven de schaamstreek. En buikpijn, pijn bij het plassen en een bruinige vaginale afscheiding waar veel rode bloedcellen in zaten.

Wil je weten welke natuurlijke lustopwekkers echt werken, dan maakt het uit of je reviews door westerse of oosterse onderzoekers doorneemt. Uit Canada komt de conclusie dat „geen natuurlijk afrodisiacum een effectieve behandeling voor seksueel disfunctioneren van man of vrouw biedt” (Journal of Sexual Medicine, januari 2010).

Reviewers uit India daarentegen vinden: „Een aantal kruidengeneesmiddelen heeft een bewezen effect op seksueel gedrag en vruchtbaarheid” (Biomed Research International, 18 augustus 2014).

Wie heeft er gelijk? De Voedsel en Warenautoriteit trof in 2013 een werkzame hoeveelheid gestampte Viagra aan in ongeveer een kwart van de kruidenpreparaten die in Nederland in sekswinkeltjes en via internet te koop zijn. Poolse collega’s vonden toen ook al flibanserine, de actieve stof van de vrouwenlustpil Addyi in kruidenpreparaten. Dat toont in ieder geval aan dat niet alle kruidenmengers rotsvast op de natuur vertrouwen.