De geloofwaardigheidsepidemie uit Athene

Door toch aan te sturen op verkiezingen zaait Tsipras twijfel over zijn krediet en dwingt hij ook andere premiers hun beloftes te breken.

Het was vooral de timing van het aftreden van de Griekse premier Alexis Tsipras, die in Europese hoofdsteden de alarmbellen deed afgaan. Dinsdag nog meldde de Griekse krant Kathimerini op gezag van regeringsbronnen dat Tsipras geen stembusgang zou forceren. „We kunnen de soepele implementatie van het akkoord niet riskeren”, aldus een anonieme functionaris. Maar donderdag gebeurde het toch: Tsipras trad af. Op de dag nadat de Duitse Bondsdag, en niet te vergeten de Tweede Kamer in Den Haag, tegenstribbelend instemden met een derde steunpakket ter waarde van 86 miljard euro.

Het geld was nog niet bijgeschreven op de bankrekening van de Griekse staat, of Tsipras deed zijn volgende zet.

Hij wil bij de vervroegde verkiezingen, waarschijnlijk op 20 september, een groter mandaat krijgen om de met Brussel overeengekomen besparingen en hervormingen van de Griekse economie door te voeren, zo luidt de verklaring. Maar door het grillige optreden van Tsipras sinds de vorige verkiezingen zeven maanden geleden en sinds het referendum vorige maand, wordt er niet overal even veel geloof gehecht aan zijn woorden.

De conservatieve Duitse krant Frankfurter Allgemeine Zeitung schrijft dat Tsipras in tijdnood zal komen omdat hij nu eerst energie moet besteden aan een campagne. Bovendien valt te verwachten dat Tsipras, om stemmen te winnen, terug zal vallen op zijn beproefde retoriek en bijvoorbeeld opnieuw zal hameren op kwijtschelding van de schulden.

Tsipras maalt kennelijk niet om zijn eigen geloofwaardigheid. Maar zijn zigzagkoers heeft onvermijdelijk gevolgen voor de geloofwaardigheid van politici in andere landen.

Gisteren leek het erop dat de Europese Commissie hem het voordeel van de twijfel geeft. Eurocommissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken) twitterde dat „brede ondersteuning en snelle invoering” de weg zijn naar succes. Duidelijk positief was Peter Selmayr, de Duitse kabinetschef van Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker. Hij twitterde enthousiast dat „snelle verkiezingen in Griekenland de weg kunnen zijn om de steun voor het stabiliteitsprogramma te verbreden”.

In verband met zijn loslippigheid kreeg Selmayr eind juni, volgens de nog jonge Brusselse website Politico, al eens een uitbrander van de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble (CDU). Die zou op een fractievergadering in Berlijn gezegd hebben dat Selmayr, lid van de CDU, zich met zijn getwitter schuldig maakte aan kompetenzwidrige Einmischung, wat zoveel betekent als je bemoeien met zaken die je niks aangaan.

Selmayr doet dat nu weer door te twitteren over Tsipras, wat strikt genomen de bevoegdheid is van zijn chef, Juncker. Maar het is de vraag of Schäuble hem opnieuw zal kunnen berispen. De minister is immers zelf recent om gegaan en heeft zijn harde houding ten opzichte van Athene bijgesteld. Terwijl hij vorige maand nog propageerde dat het beter zou zijn voor de Grieken als zij de Eurozone zouden verlaten, steunt hij nu de lijn van Tsipras. Bondskanselier Angela Merkel (CDU) liet Schäuble woensdag daarom het woord voeren in de Bondsdag.

Als het Merkels bedoeling was dat Schäuble het opstandige deel van de CDU/CSU-fractie zou kunnen overtuigen om zich te voegen naar de fractiediscipline, dan had ze zich vergist. Eenderde deel van Merkels eigen fractie weigerde haar te volgen. Sommige van deze Abweichler waren bang voor precies datgene wat donderdag ook gebeurde: de aankondiging van nieuwe verkiezingen in Griekenland.

Niet alleen de geloofwaardigheid van Tsipras zelf is twijfelachtig. Hij verkeert in het centrum van een algemene geloofwaardigheidscrisis. Iedere politicus die hij aanraakt lijkt te veranderen in een leugenaar. Dat merkte ook de Nederlandse premier Mark Rutte. Had hij bij de verkiezingen in 2012 niet beloofd dat er „geen cent meer naar Griekenland” zou gaan”? En nu maakte hij toch een paar miljard over aan de Griekse premier. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma koos de positie van de Abweichler in de Duitse zusterpartij, en keurde voor het eerst een steunpakket voor Griekenland af. Maar daarmee ook in een hoek. Prominente partijgenoten en Europese zwaargewichten als René van der Linden en oud-premier Dries van Agt kapittelden partijleider Buma. Dit was anti-Europees gedrag.

De positie van senator Ben Knapen (CDA), in de Volkskrant, was exemplarisch voor de spagaat van zijn partij: hij was voor de lijn-Schäuble. Maar dan niet die van deze week, maar van vorige maand, toen hij nog voor een tijdelijke ‘Grexit’ was.