‘Als op elk Nederlands dak een zonnepaneel zou staan, hadden we geen gas meer nodig’

Dat schreef columnist Christiaan Weijts in nrc.next en NRC Handelsblad

De aanleiding

Door gas te willen winnen op de Noordzee werkt minister van Economische Zaken Henk Kamp (VVD) de overgang naar schone energie tegen, stelde NRC-columnist Christiaan Weijts vorige week. „Als op elk Nederlands dak een zonnepaneel zou staan, hadden we geen gas meer nodig”, opperde Weijts als oplossing. Wij checkten of dat waar is.

Waar is het op gebaseerd?

We bellen met Weijts. Voordat we hem kunnen uitleggen wat de check behelst, weet hij het al. „Het gaat zeker over de zonnepanelen? Ik kreeg veel reacties op Twitter.” Ja, daar gaat de check over. „Ik heb het niet uitgerekend, het was een soort dichterlijke vrijheid.” Hij zegt dat het een provocerende stelling is, om zijn publiek te prikkelen. „Ik wil dat het debat over duurzame energie gevoerd wordt.”

„Ik vermoed overigens dat het onwaar is”, zegt Weijts, die benieuwd is naar de uitkomst.

En, klopt het?

Een vermoeden is natuurlijk niet genoeg. We vragen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hoeveel daken Nederland telt. Het CBS meldt dat er 8.707.468 woningen en niet-woningen (zoals kantoren en winkels) in 2014 waren. Maar, daarbij wordt elk appartement als los ‘gebouw’ geteld, terwijl er maar één dak is.

We nemen daarom contact op met NLExtract, een open sourceproject waarin databases worden samengevoegd om nieuwe data te creëren. In dit geval zijn data van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van het Kadaster gebruikt.

Just van den Broecke, ontwikkelaar bij NLExtract, komt op 9.861.942 daken in Nederland. „Dat is inclusief schuurtjes en andere kleine gebouwen.”

Nu we het aantal daken weten, vragen we ons af hoeveel een zonnepaneel oplevert. Robert Koelemeijer, onderzoeker van het Planbureau voor de Leefomgeving, vertelt ons dat een gemiddeld zonnepaneel van 250 watt jaarlijks zo’n 210 kWh opwekt. Dat is omgerekend 750 megajoule (MJ) per jaar.

Dat betekent dat, als we op elk dak een zonnepaneel plaatsen, er zo’n 7,4 petajoule (PJ) aan energie wordt opgewekt. „Daarmee kom je niet eens in buurt van de totale gasvraag”, rekent Koelemeijer uit. De huidige gasvraag van woningen is namelijk 330 PJ, oftewel: 330.000.000.000.000 kilojoule (kJ). Die gasvraag bestaat vooral uit ruimteverwarming en warm water. Dat zou betekenen dat op elk dak 44 zonnepanelen van elk 1,6 m2 moeten staan, oftewel: iets meer dan 70 m2. En: dit is nog exclusief de gasvraag van de industrie en bedrijven. Daarvan zijn geen zuivere cijfers beschikbaar.

Het zou betekenen dat er in totaal 433.925.448 zonnepanelen geplaatst moeten worden. Maar kan dat ook? Uit data van NLExtract blijkt dat het geschatte totale dakoppervlak in Nederland 1.241.776.878 m2 is. Hierop passen, theoretisch, 776.110.548 zonnepanelen.

Ruimte zat dus, zou je zeggen. Maar lang niet elk dak is geschikt voor zonnepanelen: de ligging is belangrijk en ook de hoek van de panelen. Ook zijn er daken die permanent in de schaduw liggen of waar geen zonnepanelen op geplaatst kunnen worden, zoals bij kassen. De opbrengst per zonnepaneel zal daarom in werkelijkheid lager liggen. Waarschijnlijk zullen er dus nog meer dan 44 panelen per dak nodig zijn. En dat gaat al niet, zegt Frank Steggink, ook gelieerd aan NLExtract. Uit zijn analyse blijkt dat zo’n 3,4 miljoen panden een dak groter dan 70 m2 hebben, en 6,4 miljoen panden een kleiner dak.

En dan nog het grootste probleem: bovenstaande is op jaarbasis. Zonnepanelen produceren bijvoorbeeld meer op zonnige dagen. „Er zouden dus manieren gevonden moeten worden om de elektriciteit dan op te slaan. Dit soort technieken bestaat, maar is kostbaar”, legt Koelemeijer uit.

Conclusie

Zouden we gas vaarwel kunnen zeggen als we op elk dak een zonnepaneel plaatsen? Nee, voor alleen de gasvraag van woningen heb je al 44 zonnepanelen per dak nodig en waarschijnlijk nog meer. In de praktijk zal dit niet kunnen om meerdere redenen, zo kunnen we de energie momenteel niet opslaan. We beoordelen de stelling daarom als onwaar.