Stuntelende juntaleider drijft Thaise burgers tot wanhoop

Zekerheid omtrent de daders van de aanslag van maandag blijft uit. Intussen groeit de onvrede van de Thai met het militaire regime van generaal Prayuth. Maar de junta maakt geen aanstalten te vertrekken.

Het Erawanheiligdom in Bangkok ging gisteren weer open voor het publiek. Voor de ingang op de hoek liggen bloemen ter herdenking van de slachtoffers van de aanslag van maandag.

Terwijl forensische experts tot hun knieën in de bagger staan van het drooggelegde kanaal, wiegt Foon haar kinderwagen. Ze hoopt dat haar dochtertje van acht maanden in slaap valt. Foon, in de dertig, eenvoudige spijkerbroek en blauw shirtje, staat op de kade bij Saphan Thaksin, waar maandag vanaf de brug over de Chao Praya een explosief naar beneden werd gegooid. De bom ontplofte in het water. „Na de grote aanslag bij Erawan is dit wel de tweede klap. Ik vrees dat dit het begin is van een nieuwe periode van geweld en onrust in Bangkok. Iedereen die van slechte wil is, kan dit aangrijpen om zijn politieke vijanden zwart te maken”, zegt Foon. „Eén ding is voor mij duidelijk: wie achter deze aanslagen zit, is zeer machtig.”

Wie achter de aanslagen van deze week zit is nog niet duidelijk, maar de vrees dat het geweld resulteert in nog langer uitstel van vrije verkiezingen, nog minder burgerrechten en nog grotere militaire inmenging in het dagelijks leven is groot, vertellen Thai. Foon: „De machinaties zijn al begonnen. Thailand riskeert het moeras te worden ingezogen.”

De machinaties waarop ze doelt zijn de wilde geruchten die de ronde doen in Bangkok. De dader zou een aanhanger zijn van een militante groepering verbonden aan het United Front for Democracy Against Dictatorship (UDD), de losse alliantie van partijen loyaal aan de voormalige premier en miljonair Thaksin Shinawatra. Zij zouden de aanslag hebben gepleegd om juntaleider Prayuth Chan-ocha, sinds de staatsgreep van vorig jaar mei aan de macht, gezichtverlies te laten lijden. Onzin, klinkt het elders. De aanslag is juist het werk van het leger. Door onrust te stoken kunnen Prayuth en zijn Nationale Raad voor Vrede en Orde verantwoorden dat het nodig is aan de macht te blijven.

Toeval of niet, de aanslagen komen op een gevoelig moment: volgende maand moet de tekst van de nieuwe grondwet, opgesteld door vazallen van de junta, af zijn. Als de Nationale Hervormingsraad, eveneens benoemd door de junta, ermee akkoord gaat, volgt een nationaal referendum.

Kritiek zwelt aan

Maar de kritiek op de grondwetshervorming zwelt aan. Vooral het idee om in de nieuwe grondwet een nieuw bestuurlijk lichaam te creëren dat in crisistijd boven het parlement en de regering staat, wekt veel woede. Deze crisisinstantie zou bestaan uit benoemde functionarissen, zoals hoge legerofficieren. „Het crisiscomité zal militaire staatsgrepen institutionaliseren. Het beoogt het illegale te legitimeren”, schreef de Thaise ondernemer Songkran Grachangnetara in een zeer fel opiniestuk in de Bangkok Post.

Het oppermachtige comité is het antwoord van de junta op het probleem dat de politieke partijen van de populistische en door de elite in Bangkok gehate telecommiljardair Thaksin Shinawatra alle verkiezingen sinds 2001 won. Als een Thaksin-partij weer de verkiezingen wint, wordt zijn macht automatisch ingeperkt. „Steeds meer mensen zien dat Prayuth een waardeloze bestuurder is die de democratie permanent wil vernietigen. De weerstand tegen hem neemt toe. Niet alleen bij politici in het kamp van Thaksin, maar ook bij de Democraten, die voor de staatsgreep waren”, zegt een Thaise politieke analist die wegens zijn kritiek op de juntaleider niet met zijn naam in de krant wil.

Toen Prayuth de macht greep, beloofde hij ook de economie op gang te krijgen. Dat is evenmin gelukt. „Toen hij aantrad steunde het bedrijfsleven, zowel Thais als internationaal, zijn ambitieuze economische hervormingsplannen. Helaas merken wij nu dat Prayuth vooralsnog niet heeft kunnen waarmaken wat hij beloofde”, zegt Punyaphan Klykoom, een consultant bij Vriens & Partners, dat bedrijven adviseert over zakendoen in Thailand.

Staatsbedrijven zijn nog steeds log. Thaise elektronicafabrieken hebben de slag om de productie van lucratieve smartphones en tablets verloren van China en Taiwan. Aanbestedingsprocedures zijn nog steeds ondoorzichtig. Om het nog erger te maken, kampen Thaise rijstboeren met enorme droogte. Daardoor denken economen bij banken dat de Thaise economie dit jaar met slechts 2,5 procent groeit.

De koers van de Thaise baht is gedaald tot het laagste niveau in zes jaar. Een duidelijker teken dat internationale investeerders geen vertrouwen in de plannen van Prayuth hebben is niet denkbaar. In een impliciete erkenning van het falen van de junta ontsloeg Prayuth gisteren zijn minister van Financiën en zijn vicepremier.

Politici houden zich gedeisd

Hoe Prayuth ook stuntelt in de ogen van veel Thai, massaal verzet blijft uit. De straten blijven leeg. Leiders van de oppositie houden zich gedeisd. Het valt op: weinig Thai durven openlijk kritiek te hebben op Prayuth. Prayuth heeft Thai effectief angst ingeboezemd.

Meer dan 1.200 politici, activisten, advocaten en academici zijn het afgelopen jaar opgepakt, ondervraagd of vastgezet. Sinds de junta aan de macht is, hebben rechters 23 Thai veroordeeld wegens majesteitsschennis. Een paar kritische Facebook-berichten zijn genoeg voor twintig, dertig of zoals een 29-jarige vrouw onlangs overkwam 56 jaar gevangenisstraf, die later werd gehalveerd toen ze schuld bekende. „Deze vorm van repressie is voor Thailand ongekend. De cybertroopers van Prayuth zijn gevreesd”, zegt Phil Robertson, plaatsvervangend Azië-directeur voor Human Rights Watch en woonachtig in Bangkok. „Normale Thai merken er weinig van. Maar als je actief bent in enige vorm van verzet krijg je bezoek van het leger, word je afgeluisterd en krijg je vreemde telefoontjes.”

Die intimidatie werkt en heeft ertoe geleid dat er geen grote massabeweging tegen de militairen op gang is gekomen. Robertson: „Als er een storm raast, schuil je. Zo denken veel politici en activisten. Ze wachten hun kans af.”

Militairen bepalen het tempo

Wanneer die kans komt weet niemand. Na de staatsgreep beloofde Prayuth dit jaar verkiezingen te houden. Die heeft hij nu al opgeschoven naar 2017, maar het zou zomaar 2020 kunnen worden. Als het Thaise electoraat de grondwet in het geplande referendum afkeurt, is het aan Prayuth om opnieuw te beginnen. Robertson: „De militairen bepalen het tempo. In tegenstelling tot eerdere militaire staatsgrepen wil Prayuth verkiezingen zo lang mogelijk uitstellen.”

Op de kade houdt Foon op met wiegen. Haar dochtertje slaapt. „Er zijn heel veel factoren”, zegt ze. De 87-jarige Thaise koning Bhumibol Adulyadej, de langstzittende monarch ter wereld, is continu ziek. Als hij sterft, barst een schimmige paleisstrijd los. Wie volgt hem op? Wie worden zijn belangrijkste adviseurs? „Prayuth wil graag aan de macht blijven totdat dat achter de rug is, om controle te houden. Maar dat kan hij nooit openlijk zeggen, dus is hij op zoek naar een reden”, zegt Foon. „Je zult zien: een arme jongen wordt opgepakt voor deze aanslagen en verdwijnt de cel in. Wie er werkelijk achter zit, komen we niet te weten. Maar om de stabiliteit in het land te bewaren na deze vreselijke gebeurtenis moet de junta langer aan de macht blijven. Klinkt bijna geloofwaardig, niet?”