Premier Tsipras stapt op, Grieken weer naar de stembus

Grieken moeten voor de derde keer dit jaar naar de stembus. Na de verkiezingen van januari en het referendum over de voorwaarden van internationale geldschieters in ruil voor extra noodkrediet in juli, heeft premier Alexis Tsipras vanavond nieuwe parlementsverkiezingen uitgeschreven. Die vinden volgens regeringsbronnen plaats op 20 september. Tsipras kondigde ook zijn ontslag aan als premier. Vier vragen over deze nieuwe episode van de Griekse crisis.

1 Waarom nu?

De aankondiging komt niet onverwacht. Eigenlijk was het vooral de vraag of het eind september of begin oktober zou worden. Tsipras moet belangrijke hervormingen en bezuinigingen doorvoeren, maar had daarvoor niet de steun die hij zocht bij zijn eigen coalitie. Een deel van zijn partij steunt de maatregelen die zijn afgesproken voor het nieuwe steunpakket niet. Om te regeren is Tsipras afhankelijk van de oppositie, in de praktijk een soort minderheidskabinet. Toch staat hij er goed voor in de peilingen. Tsipras heeft de inschatting gemaakt dat hij er sterker uitkomt als hij nu verkiezingen uitschrijft; hij gokt erop dat dit een goed moment is.

2 Waar hoopt Tsipras op?

Bij de laatste stemming over de voorwaarden die zijn gesteld voor het derde steunpakket aan Griekenland kreeg Tsipras geen meerderheid vanuit zijn eigen coalitie. Hij had de steun van de oppositie nodig om de maatregelen erdoor te krijgen. Die steunt hem niet onvoorwaardelijk; een vertrouwensstemming zou hij waarschijnlijk niet overleven. Hij hoopt na de verkiezingen op een sterker democratisch mandaat om zijn hervormingen door te voeren.

3 Blijft Syriza bestaan?

Syriza (letterlijk: Coalitie van Radicaal Links) blijft waarschijnlijk niet bestaan in haar huidige vorm. De oud-communisten aan de linkerflank van de partij, die een anti-euroagenda voeren, splitsen zich naar verwachting af en doen met een eigen partij mee aan de verkiezingen. Tsipras hoopt dat het gedeelte dat hij blijft leiden, eventueel aangevuld met nieuwkomers uit andere partijen, de verkiezingen wint. Als dat zo is, is zijn positie sterker dan nu. Degenen die dwarsliggen zijn er dan uit gemanoeuvreerd. In peilingen wordt ervan uitgegaan dat Syriza met Tsipras de grootste partij blijft.

4 Wat betekent dit voor het steunpakket?

Als Tsipras de verkiezingen wint – en dat verwacht hij wel – betekent dit geen grote verandering in de huidige politieke machtsverhoudingen. Syriza blijft dan aan de macht, maar niet meer zo verdeeld als de partij nu is. De kans dat dit plan misloopt is niet zo groot, want de oppositie is zwak en Tsipras populair. Hij heeft weinig concurrenten. Hij heeft niet voor niets deze timing gekozen. De effecten van impopulaire maatregelen die hij moet doorvoeren, zoals verhoging van de pensioenleeftijd, zijn pas later dit jaar merkbaar. Nu heeft hij daar electoraal nog weinig last van. Het is wel zo dat verkiezingen in Griekenland betekenen dat de uitvoering van maatregelen komt stil te liggen. Mogelijk loopt de uitvoering van afspraken in het kader van het steunprogramma vertraging op.