Grappen over islam en IS

Op het Edinburgh Fringe Festival zijn geëngageerde comedians nadrukkelijk aanwezig.

In februari vluchtten drie meisjes van dezelfde school in Londen naar Syrië, om zich te voegen bij IS, zoals een schoolgenootje drie maanden eerder had gedaan. Het voorval veroorzaakte ophef in Groot-Brittannië en de wereld. In zijn show Yo Contraire op het Edinburgh Fringe Festival zegt comedian Andrew Maxwell dat hij de 15- en 16-jarige meiden wel begrijpt. „Het zijn tieners die rebelleren, zoals tieners altijd hebben gedaan. Voor hen is de jihad van IS rock-’n-roll. Ze zien die jihadi’s als leden van een boyband, alleen met een AK-47. En het mooie is, die jongens zullen zeker sterven. Zo’n strijder is als een bruine Kurt Cobain. Echt, ze denken te trouwen met de zanger van ISIS. Maar ze zullen leren wat rock-’n-roll is als ze in plaats daarvan worden geneukt door een dikke, ouwe roadie.”

De bruiden voor jihadisten en IS vormen een dankbaar onderwerp voor satire bij comedians op de Fringe – al is elke inhoudelijke conclusie relatief op dit immense festival voor comedy, theater en dans, met circa 3.500 voorstellingen, op 300 locaties.

Onder anderen bij Nish Kumar en Shazia Mirza komt IS aan bod. Ook Mirza, zelf moslim, heeft het over de weggelopen meisjes, die volgens haar „niet religieus, maar gewoon geil” zijn, meldde The Telegraph. De 30-jarige Kumar wond zich in zijn optreden op over het feit dat de „massamoordenaars” van de Islamitische Staat een naam wordt gegund met retorische kracht, die ze doet klinken als de stem van de islam. „Terwijl ze hoogstens een groep mensen vormen die een boek verkeerd hebben geïnterpreteerd. Ze zijn het islamitische equivalent van mensen die Harry Potter hebben gelezen en dan besluiten het werk van Voldemort voort te zetten.”

In Nederland worden stand-up comedians nauwelijks geassocieerd met geëngageerde humor, maar op de Fringe zijn ze nadrukkelijk aanwezig: linkse comedians die hun verbazing en woede over politieke onderwerpen over hun publiek uitstorten. Bridget Christie (1971), die in 2013 de festivalprijs won voor beste show en dit jaar in The Guardian schreef dat Hans Teeuwen haar favoriete comedian is, fulmineerde tegen seksisme en de onmacht van links. De meest talentvolle politiek gemotiveerde comedian is Liam Williams: bedachtzaam, zwartgallig en intelligent; 27 jaar en al „de stem van zijn generatie” gedoopt.

In Bonfire Night, gespeeld in een klam zaaltje boven een lawaaierige pub, hekelt hij het idee dat het een natuurwet is dat de rijken rijker worden en de armen armer en is hij sarcastisch over de opwarming van de aarde. Hij raast over hoe de narcissen elk jaar vroeger zullen opkomen, totdat ze op een dag weer, net als vroeger, half februari uitkomen en we moeten vaststellen dat het al de narcissen van vólgend jaar zijn.

Ook Kumar snijdt het onderwerp klimaatverandering aan: hij grapt dat niemand die in november in Schotland is zich zorgen maakt over „global warming”. Daarom had hij alternatieve termen bedacht die de rampspoed beter doen uitkomen: „Environmentgeddon, Sky Aids, Osama Wind Laden. Of Hitler. Noem het Hitler, iedereen haat die gast.”

Kumar pleit voor meer comedy over islam, en hij geeft daar twee redenen voor: de islam moet niet anders worden behandeld dan andere religies en omdat de islam onderdeel is van de Britse samenleving moet ze ook deel uitmaken van de onderwerpen waar comedy over gaat.

Bij de blondgelokte Ier Maxwell (1974) is de islam onderdeel van zijn leven, een gegeven waar hij zijn publiek mee verrast. Hij verklapt dat hij dit jaar is getrouwd en zeer gelukkig is. Dat levert applaus en gejoel op. Dan zegt hij: „Ik ben getrouwd met een moslimvrouw.” En na de stilte: „Hé, dat levert veel minder enthousiasme op.”

Mensen vertrouwen moslims steeds minder, zegt hij, maar als hij kijkt naar zijn moslimvrouw heeft hij daar geen problemen mee. Om daar betekenisvol aan toe te voegen: „Hoewel ik natuurlijk niet weet wat ze echt denkt.” Die suggestie van broeiende moordzucht neutraliseert hij meteen met een laconiek: „Maar dat heb je als met een vrouw trouwt.”

Het knappe van die grap is dat hij goedkoop klinkt, maar handig de focus verschuift van moslim naar vrouw en zijn moslimvrouw een vrouw als anderen maakt. Dat vertrouwen een kwestie van perspectief is, bouwt hij uit met zijn volgende opmerking: „We gaan natuurlijk niet samen naar het vliegveld, maar dat is een kwestie van gezond verstand.”