Daarom is Esmeralda welkom

Sail Amsterdam, een vijfjaarlijks evenement voor mensen die zich graag aan mooie en grote schepen vergapen, heeft dezer dagen ook een viermaster te gast waarvan vroeger het bloed moest worden weggespoeld. Een schip uit Chili, 113 meter lang, Esmeralda geheten. Met een sympathiek klinkende bijnaam, White Lady, en een bedenkelijke: ‘het Chileense martelschip’.

Het is van oorsprong een Spaanse barkentijn, daterend uit 1946, die in 1953 aan de Chileense marine werd overgedragen bij wijze van herstelbetaling. Spanje had nog het een en ander goed te maken. Het donkere verleden van Esmeralda dateert uit de periode 1973-1980. De tijd van de militaire dictator Augusto Pinochet. De tijd ook waarin tegenstanders van zijn regime aan boord van het schip werden verkracht, gemarteld en vermoord. De tijd dus waarin Chili, anders dan nu, geen democratie was. Eerder, in 1965 en in 1968, deed het schip Nederland al tweemaal aan.

De Esmeralda was vorige week nog in Duitsland te bezichtigen, als onderdeel van Sail Bremerhaven. Haar komst vervolgens naar Nederland wekte hier vooraf enige, begrijpelijke, beroering. Zij roept herinneringen op aan die zwarte en nog niet zo lang verstreken periode in het Zuid-Amerikaanse land. De organisatoren van Sail Amsterdam tonen zich inmiddels bewust van de weerzin die Esmeralda op het IJ kon oproepen. In het bijzonder bij de hier wonende of verblijvende slachtoffers van de Chileense dictatuur, of bij hun nabestaanden. De organisatie vestigt er zelf de aandacht op, op de website die ze aan haar nautische evenement wijdt.

Maar, stellen de organisatoren: Esmeralda hoort niet alleen bij het verleden van Chili, maar ook bij de toekomst van het land, dat nu een democratie is en zijn geschiedenis niet verdoezelt.

Daar is veel voor te zeggen. Esmeralda is onschuldig, ze voer alleen maar. Al zou informatie op het schip zelf een praktische en nuttige bijdrage kunnen zijn aan kennis over de gruwelijkheden die de opvarenden er begingen. Uit naam van een generaal op wie overigens veel Chilenen later gewoon hun stem uitbrachten. Met een paar jaar huisarrest is Pinochet er te genadig afgekomen. Ook al doordat hij overleed kort voordat hij in Chili echt berecht zou worden.

Op de Amsterdamse kaden stonden bij de opening van Sail enkele demonstranten, die het beschaafd hielden. Hun belangrijkste doel hadden zij bereikt. Esmeralda vestigde met haar komst de aandacht op die zwarte bladzijden in de historie van Chili, ook bij een generatie van twintigers en dertigers die er niet bij was. Het lange zeilschip is zo een varende herinnering aan een verleden dat nooit mag worden vergeten. En daarom is het welkom.