Rutte krijgt steun, zonder een greintje overtuiging

Het politieke seizoen is fel begonnen. Rutte overtuigde niet en de steun voor hulp aan Griekenland neemt af.

Premier Rutte gistermiddag in het Tweede Kamergebouw. Foto’s David van Dam, beeldbewerking NRC fotodienst

Vijf fractieleiders uit de oppositie die eindelijk een kans zien om Mark Rutte aan te pakken. En een premier die tegen zijn gewoonte in duidelijk geïrriteerd raakt en merkt dat zijn verhaal niet aankomt.

Dat beeld beheerste gisteren het debat in de Tweede Kamer over het nieuwe steunpakket voor Griekenland. De geloofwaardigheid van Rutte was plots in het geding. Centraal stond zijn toezegging tijdens de verkiezingscampagne in 2012 dat er „geen cent meer naar Griekenland” zou gaan. D66-leider Alexander Pechtold kwalificeerde de uitspraak als „politieke flessentrekkerij” die je „niet verwacht van een premier”.

De charme waarmee Rutte kritiek normaal van zich af laat glijden, ontbrak gisteren nogal eens. Toen Arie Slob (ChristenUnie) beweerde dat de premier op „electorale gronden” had gehandeld, kon Rutte zijn irritatie niet verbergen. „Zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten”, zei hij tegen Slob.

Niet alleen ChristenUnie en D66, die dit kabinet als constructieve oppositie veelvuldig hebben gesteund, zetten vraagtekens bij Ruttes geloofwaardigheid. Ook de fractieleiders van SP, CDA, PVV en GroenLinks trokken fel van leer. Volgens Rutte, die tijdens een televisiedebat kort voor de verkiezingen verdere steun aan Griekenland uitsloot, was destijds niet te voorzien dat Griekenland nieuwe steun nodig zou hebben. „Ik kan de Nederlander recht in de ogen kijken.”

Onwaardig

De meeste fractieleiders die aan het televisiedebat deelnamen, hielden toen wel de optie open dat Griekenland opnieuw steun zou krijgen. Jesse Klaver (GroenLinks) sprak daarom gisteren van een grote fout, „een minister-president onwaardig”. Hierdoor werd volgens hem de geloofwaardigheid van de politiek op het spel gezet. „Mensen denken: die lui in Den Haag lullen maar wat. Dat is schadelijk voor ons allemaal.” Ook Pechtold betoogde dat deze houding ten koste ging van het vertrouwen in de politiek. Volgens Geert Wilders (PVV) heeft Rutte zich zelfs „het Torentje in gelogen”. Zijn motie van wantrouwen kreeg gisteren overigens de steun van slechts dertien leden.

Naast de harde kritiek aan zijn adres moest Rutte toezien dat de steun in de Tweede Kamer voor de Europese reddingspogingen flink afneemt. Voor het eerst keurde het CDA een steunpakket voor Athene af. Vooral omdat het vertrouwen in de Griekse regering bij de christen-democraten ontbreekt. „Waar het redden van Griekenland van twee kanten zou moeten komen, was het de afgelopen periode eenrichtingsverkeer.”

Buma tekende aan dat zijn partij niet voor het eerst stelling nam ‘tegen Europa’. In 2000 stemde het CDA bijvoorbeeld tegen de toetreding van Griekenland in de eurozone. „Ook toen hadden we er geen vertrouwen in.” Toen Kamerleden naar christen-democraten in het buitenland verwezen die wel het Griekse pakket steunen, verwees Buma grappend naar de verdeeldheid in de Duitse zusterpartij CDU/CSU en zijn bescheiden positie in de Kamer. „In Duitsland zijn 63 christendemocraten tegen, hier maar 13. Er zit dus nog wel verschil in.”

Ook GroenLinks stapte over naar het nee-kamp. Deze partij wil een nieuw akkoord, waarbij ook schuld wordt kwijt gescholden. Nu is van schuldverlichting geen sprake, en wat minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) betreft, blijft dat ook zo in de toekomst.

Griekse chaos

Dankzij de coalitiepartijen VVD en PvdA en oppositiepartij D66 werd het derde steunpakket – goed voor 86 miljard euro voor Griekenland waarvan Nederland 5 miljard voor zijn rekening neemt – alsnog door een meerderheid gesteund. Vooral de VVD had het zichtbaar moeilijk met die steun. Volgens woordvoerder Mark Harbers gaf zijn partij groen licht, omdat Nederland anders in Europa alleen zou komen te staan. En volgens de liberaal vindt „Europa linksom of rechtsom dan toch wel een weg om Griekenland te steunen”. Verder zei de VVD te willen voorkomen dat „de Griekse chaos gedoe geeft in Nederland, net nu het hier beter gaat”.

Harbers voerde het woord en niet fractieleider Halbe Zijlstra die zelfs niet in de zaal zat. Ook zijn PvdA-collega Diederik Samsom ontbrak. Buma hekelde het ontbreken van Zijlstra. „Wij hebben allemaal gezien hoe belangrijk dit voor de VVD is. En om dan te duiken door de fractievoorzitter thuis te laten, vind ik een zwak vertoon.”

Om het draagvlak binnen de VVD voor dit pakket te peilen, kwam D66 met een motie waarin steun werd uitgesproken voor de nieuwe leningen aan Griekenland. Rutte ontraadde het aannemen van de motie omdat die volgens hem overbodig was en staatsrechtelijk niet zuiver. De Tweede Kamer geeft immers formeel geen groen licht. Volgens de oppositie wilde Rutte zo voorkomen dat eventuele verdeeldheid binnen de VVD aan het licht zou komen. Het gevolg was nu verdeeldheid in de coalitie. De PvdA stemde met D66 voor en de VVD met de rest van de Tweede Kamer tegen.