Naar de Noordpool

‘Een unieke schat.” Zo noemde Hillary Clinton de Noordpool op Twitter. Wint zij de strijd om de Democratische kandidatuur voor het presidentschap van de VS dan is de kans dat er naar olie wordt geboord op, in haar woorden, „een van de laatste ongerepte gebieden op aarde” aanzienlijk kleiner. Ze hoopt er stemmen mee te winnen: beheersing van klimaat en milieu zijn belangrijke onderwerpen en de Noordpool is een aansprekend ijkpunt.

Vandaar dat het de Nederlandse wetenschap tot eer strekt dat die de Scientific Expedition Edgeøya Spitsbergen (SEES) heeft geëntameerd. Het is een vervolg op de expeditie in 1968-’69. Toen verbleven vier Nederlandse onderzoekers ruim een jaar op het eiland Edgeøya. Voor ijsberenonderzoek, en daarnaast deden ze ook observaties op allerlei ander gebied.

De vijftig Nederlandse wetenschappers van SEES hebben tien dagen. De biologen, meteorologen, archeologen en geologen kunnen lange uren maken, aangezien op de polen ’s zomers de zon nauwelijks ondergaat. Maar hoe vogels zich bij nacht gedragen, valt bijvoorbeeld al buiten de waarnemingen. En ook voor een vergelijking met eerder onderzoeksmateriaal is dit weinig tijd voor serieuze wetenschap. Tien dagen is tien dagen, met of zonder licht. SEES zal niet meer dan een momentopname zijn.

Deze poolexpeditie dient dan ook een tweede doel en daar doet de organisatie niet geheimzinnig over. Weliswaar ziet de woordvoerder van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek mogelijkheden voor „heel mooi multidisciplinair onderzoek”, SEES is daarnaast nadrukkelijk bedoeld om publiciteit te organiseren voor het Nederlandse poolonderzoek. En dat moet ook – wetenschappelijke arbeid is kostbaar en voltrekt zich doorgaans in onzichtbaarheid. Is het wél zichtbaar, dan is het voor een niet-ingewijde zelden spectaculair. En toch is het van groot belang.

Dus ging een aantal Nederlanders met bekendheid in, of toegang tot de media mee. In feite zijn ze medesponsor. Ze brengen hun faam mee, ze betalen hun eigen reiskosten en veroorzaken onbezoldigd extra aandacht. En voor hen is tien dagen genoeg. Ramsey Nasr komt vast wel met een gedicht en een essay. De journalisten en fotografen hebben tijd zat voor verhalen en beelden. Misschien kan een van hen uitdragen dat Nederlands poolonderzoek (arctisch en antarctisch) van oudsher ver strekt. In 1882 nam het KNMI het initiatief voor een Internationaal Pooljaar (IPY). Dat bestaat nog altijd. In het IPY van 2007-2009 deden wetenschappers uit zestig landen gecoördineerd onderzoek naar de klimaatverandering. Koningin Beatrix luidde het in. In Friesland.