De weerzin tegen neogotische gevels is verdwenen in 2015

Bernard Hulsman bespreekt architectuurontwerpen die op

elkaar lijken. Vandaag: de neogotische bogen van het OCC.

Ontwerp voor het onderwijs- en cultuurcentrum (OCC) aan het Spui. Beelden gemeente Den Haag en Exponent

Toen het ontwerp voor het onderwijs- en cultuurcentrum (OCC) aan het Spui in Den Haag een paar weken geleden werd gepresenteerd, stelden verschillende critici onmiddellijk een sterke gelijkenis vast tussen de gevels van het OCC en die van het op 11 september 2001 vernietigde World Trade Center (WTC) in New York. De metalen kolommen van de gevel van het OCC, ontworpen door een team van drie architecten, waaieren op soortgelijke ‘neogotische’ wijze uit als die van de twee WTC-torens van de Amerikaanse architect Minoru Yamasaki. Architect Kees van der Hoeven wijst op architectuursite De Box nog op een ander neogotisch ontwerp van Yamasaki dat ook op het OCC lijkt: een universiteitsgebouw in Detroit uit 1958.

Ruim veertig jaar geleden riepen de neogotische bogen van het WTC felle kritiek op. Het waren de nadagen van het modernisme en de communis opinio van architectuurcritici was toen dat het geen pas gaf om moderne wolkenkrabbers te hullen in het reactionaire kleed van de neogotiek. In 2015 stuiten neogotische gevels niet meer op weerzin. Van der Hoeven schreef zelfs dat hij werd „bevangen door een zekere ontroering” toen hij de bogen kreeg te zien.

Zelf ziet een van de architecten van het OCC, Jo Coenen, overeenkomsten met de bogen van de gebouwen rondom het San Marcoplein in Venetië, zoals het Dogenpaleis. Een andere architect, Patrick Fransen, noemde, wegens de uitkragende daklijst van het OCC, de renaissancepalazzi in Florence als inspiratiebron.

Vreemd genoeg merkte niemand tot nu toe op dat het OCC ook wel lijkt op een eerder ontwerp voor een kunstverzamelgebouw aan het Spui: het Spuiforum van Neutelings-Riedijk architecten. Met zijn rastergevel en uitkragende daklijst is het Spuiforum, net als het OCC, een gigantische broodmand.

Hiermee heeft de lange geschiedenis van het cultuurcentrum aan het Spui een curieus einde gekregen. Het Spuiforum, dat in de plaats moest komen van Rem Koolhaas’ Danstheater en de Philipsmuziekzaal, was een omstreden gebouw. Niet minder dan 75 procent van de Haagse bevolking was volgens peilingen tegen de komst van het 200 miljoen kostende cultuurcentrum. Met een felle campagne tegen het Spuiforum werd de Stadspartij dan ook de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen in 2014. Maar verrassend genoeg stemde deze partij na de verkiezingen, in ruil voor deelname aan het college van B en W, in met de bouw van een groot nieuw cultuurcentrum.

Om te verhullen dat het hier om kiezersbedrog gaat, werd het Spuiforum omgedoopt in OCC. Ook kan de Stadspartij wijzen op het gegeven dat het OCC niet 200 miljoen maar slechts 176 miljoen euro gaat kosten. Voor minder geld krijgt Den Haag ook wel een kleiner cultuurcentrum. Want had het Spuiforum bovenop het gebouw een groot en voor iedereen toegankelijk stadsplein onder een gigantisch tongewelf, het OCC wordt net als Yamasaki’s gebouw in Detroit een vrij ordinaire doos in een neogotisch jasje. Zo is de komische einduitkomst van de Haagse gemeenteraadsverkiezingen met het Spuiforum als inzet dat Den Haag nu een lege broodmand krijgt in plaats van een die is gevuld met een groot, rond pannenbrood.