Wat wil China van expats in VS?

Chinese veiligheidsdiensten intimideren Chinezen in de VS. In Washington groeit de irritatie daarover.

Het huis van de Chinese zakenman Ling Wancheng in Californië. Zijn kennis over de Chinese partijtop maakt hem een gevaar voor China en een potentiële goudmijn voor de VS. Foto Hollandse Hoogte

Waar is Ling Wancheng? De buren in Loomis zagen de vriendelijke Chinese zakenman en liefhebber van het golfspel voor het laatst in oktober. Zijn riante, okergele villa in Spaans-koloniale stijl is volgens de lokale krant in het stadje bij Sacramento nog altijd perfect onderhouden. Maar Ling is nooit meer thuis, net zomin als zijn vriendin Zhang Lijun, en niemand weet waar zij wel zijn.

Zeker nu de grote Amerikaanse kranten over hem publiceren, groeit Ling Wancheng uit tot de volgende diplomatieke steen des aanstoots tussen de Verenigde Staten en China. Eerder waren er de grootschalige hacks van Amerikaanse overheidscomputers, die door de Amerikanen aan China worden toegeschreven. In de aanloop naar het eerste staatsbezoek aan de VS van de Chinese leider Xi Jinping, volgende maand, winden de VS zich verder op over de eilandjes die China opspuit in de Zuid-Chinese Zee en de devaluatie van de Chinese munt.

Daarbij vergeleken lijkt de kwestie van een Chinese zakenman met belangen in twee Californische golfbanen futiel. Maar eind juli eiste China dat de VS Ling Wancheng zouden terugsturen. En een paar maanden eerder kwamen medewerkers van het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid bij zijn huis en vroegen de buren wanneer zij het stel voor het laatst gezien hadden. In de villawijk en op de golfclub bleek men Ling Wancheng en zijn vriendin te kennen als Jane en Jason Wang. Vriendelijke en sociale mensen, al sprak vooral hij erg slecht Engels.

De bewoner van de gele villa is niet zomaar een zakenman. Hij is de broer van Ling Jihua, wiens politieke carrière drie Chinese leiders omspande: Jiang Zemin, Hu Jintao – van wie hij de voornaamste vertrouweling en secretaris was – en Xi Jinping. Ling was waarschijnlijk in het politbureau terechtgekomen als hij in 2014 niet was gearresteerd op beschuldiging van corruptie. Volgens China heeft hij ‘zowel persoonlijk als via zijn familie enorme steekpenningen aangenomen’. Jihua is daarmee een van de hoogste bomen die in de anticorruptiecampagne van Xi zijn geveld.

Zijn broer maakt Wancheng, zolang hij in de VS is, tot een gevaar voor China en tot een potentiële goudmijn van informatie voor de Amerikanen; grote kans dat Wancheng via Jihua van alles weet over het hart van de partij, en over de partijtop in heden en verleden. Daarnaast verdenken de Chinezen hem ervan dat hij via zijn zakenimperium overheidsgeld wegsluisde.

Wancheng, geboren in 1960 als zoon van een ambitieus partijkoppel in de provincie Shanxi, begon zijn carrière als economisch journalist. Maar in 2008, een jaar nadat zijn broer de voornaamste raadgever van Hu Jintao werd, stapte hij definitief over naar private equity. Door via zijn politieke connecties in Shanxi handig te investeren in bedrijven zou hij ongeveer 65 miljoen dollar hebben verdiend. Tegen een derde broer, een ambtenaar in Shanxi, loopt eveneens een corruptieonderzoek.

Amerika wil niet zeggen of Wancheng een permanente verblijfsvergunning of asiel heeft aangevraagd. Maar mocht dat zo zijn, schreef The New York Times, ‘dan kan hij een van de schadelijkste dissidenten 'uit de geschiedenis van de Volksrepubliek’ worden.

Hoe intensief er naar Wancheng wordt gezocht, is intussen niet duidelijk. Volgens verschillende websites van Chinese expats heeft China tal van agenten, diplomaten en lobbyisten ingezet om naar Wancheng te zoeken en Washington te bewerken. Maar de Amerikaanse kranten haalden tot nu toe alleen de rondvragende Amerikaanse ambtenaren bij zijn huis boven water, en een mysterieus bezoek van twee Chinezen in Texas aan de ex-man van Lings vriendin, een wiskundeleraar die Tommy Yuan heet. De twee maakten zich kenbaar als ‘vertegenwoordigers van de Chinese regering’, keerden nog twee keer terug en vroegen telkens naar Lings verblijfplaats – „Als je wilt dat je ex veilig is, moet je ons vertellen wat je weet”, zeiden ze tegen Yuan, die evenmin een idee heeft waar zijn ex en Ling zijn.

Zondag schreef The New York Times dat het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken China heeft gewaarschuwd niet langer Chinezen op Amerikaans grondgebied te benaderen. Volgens de krant bestaat in Washington ‘groeiende woede’ over intimidatie door Chinese geheim agenten van Chinese staatsburgers in de VS. Het is onduidelijk of de timing van de waarschuwing direct verband houdt met de zoektocht naar Ling Wancheng

Natuurlijk spioneren de twee landen al decennia op elkaars grondgebied en doen ze pogingen elkaars militaire en economische geheimen te kapen. Maar sinds China een mondiale campagne begon om rijke Chinezen in het buitenland, van wie sommigen worden verdacht van corruptie, voor zover mogelijk te dwingen naar China terug te keren, lijkt een nieuwe fase aangebroken. Volgens Amerikaanse ambtenaren die The New York Times citeert, heeft het Chinese ministerie van Openbare Veiligheid wereldwijd nieuwe teams van agenten ingezet in ‘Operatie Vossenjacht’. In december meldde staatspersbureau Xinhua een ‘majeure doorbraak’ in deze jacht op ‘in het buitenland verblijvende economische misdadigers’. Al vierhonderd zouden er terug zijn in China.

De naam Ling Wancheng staat niet op een lijst met honderd namen van naar het buitenland gevluchte corruptieverdachten die China dit voorjaar bekendmaakte. Veertig mensen op de lijst zijn in de VS – de twee landen hebben geen uitleveringsverdrag.

Een zegsman van het Amerikaanse ministerie van Justitie legde de Los Angeles Times uit dat de VS alleen meewerken aan het zoeken naar Chinese verdachten als die in de VS misdaden hebben begaan waarvoor China bewijzen kan laten zien. „Alleen een lijst namen is niet genoeg”, aldus de woordvoerder.

‘Het gebrek aan internationale coördinatie, waardoor verdachte functionarissen zich niet eens hoeven te verstoppen, dwarsboomt de binnenlandse pogingen om corruptie uit te roeien’, schreef persbureau Xinhua. En het besloot: ‘Vluchtelingen die niet naar China terugkomen, gaan een onzekere toekomst tegemoet nu Chinese leiders hun diplomatieke inspanningen voor internationale operaties opvoeren.’

    • Maartje Somers