Vooral burgers lijden onder boycot

De prijzen gaan omhoog en de kwaliteit van levensmiddelen in Rusland is gedaald.

Illustratie Stella Smienk

Het lokale nieuws in de stad Novosibirsk maakte er een groot item van: de verscherpte Russische controles op Nederlandse bloemen. Verslaggeefster Jekaterina Kameneva („zoals elke vrouw niet onverschillig over het bloementhema”, zei de nieuwslezer) was uitgerukt naar de koelcellen van de douane op het plaatselijke vliegveld.

Daar werden boeketten uitgeschud door dames in uniform: kijk, een insect! Een laborante deed onder de microscoop de identificatie: een geval van de gevaarlijke Californische trips. Die boeketten zijn vaak samengesteld uit bloemen uit verschillende landen, zoals Zuid-Amerika – waar de trips welig tiert. Het lokale douanehoofd legde uit dat „de Nederlanders” hun lesje hadden geleerd, en geen snijbloemen meer exporteerden naar Novosibirsk. „Misschien vinden ze het risico te groot. Zij weten ook uit de media dat Rusland er naar neigt om Nederland als leverancier te schrappen.”

Een politiek antwoord

Sinds augustus vorig jaar boycot Rusland landbouwproducten uit de EU, de VS en een paar andere landen. De ‘contrasancties’ zijn het politieke antwoord op de reeks aan strafmaatregelen die het Westen Rusland heeft opgelegd, naar aanleiding van de bezetting van de Krim en de oorlog in Oekraïne. De verscherpte controles op Nederlandse bloemen vallen officieel niet onder die tegenmaatregelen.

Maar de timing van de Russische maatregelen is opvallend. Een week nadat het Kremlin de verscherpte controles aankondigde kwamen in Nederland experts uit verschillende landen – waaronder ook Rusland – bijeen om de voorlopige resultaten van het onderzoek naar de ramp met vlucht MH17 te bekijken. Alle informatie die tot nu toe bekend is geworden over de ramp wijst in de richting van Rusland. En het zou bepaald niet voor het eerst zijn dat Rusland import gebruikt als politiek wapen. Tijdens de korte oorlog met Georgië ging meteen de Georgische wijn in de ban.

In de afgelopen twee weken is de toon van Moskou scherper geworden. Op 29 juli bepaalde president Poetin dat levensmiddelen uit embargolanden die illegaal de grens waren over gekomen, moesten worden vernietigd. Op 6 augustus werd in Orenburg 20 ton Franse kaas voor het oog van de internationale pers plat gebulldozerd.

De ‘fromagicide’ werd gevolgd door inbeslagnames en voedselverbrandingen door het hele land: varkensvlees in Sint Petersburg, appels in Kazan, nectarines in Samara. Om de opsporing van ‘smokkelwaar’ te vergemakkelijken heeft de politie de bevoegdheid gekregen om zonder vooraankondiging binnen te lopen in supermarkten en opslagloodsen. De Russische landbouwinspectie maakt iedere week bekend hoeveel voedsel is geconfisqueerd. Gisteren werden 592 ton groente en fruit en 321 ton vlees en zuivel gemeld.

Niet populair bij bevolking

Van de voedselvernietiging wordt uitgebreid verslag gedaan op de Russische televisie. Maar de maatregelen zijn niet erg populair bij de Russische bevolking. Een onlinepetitie tegen de vernietiging van voedsel werd binnen enkele dagen ondertekend door bijna 300.000 burgers.

Hoewel zo’n 40 procent van de Russen op zich positief staat tegenover het embargo, zo blijkt uit onderzoek van het onafhankelijke Levada-centrum, wijst een meerderheid (48 procent tegen 40 procent) het vernietigen van levensmiddelen af.

Geen wonder dat er in het Russische parlement, de Doema, wordt gewerkt aan een voorstel om de in beslag genomen etenswaar dan maar uit te delen aan behoeftige kinderen in de door oorlog getroffen Donbas.

Intussen is het vooral de Russische bevolking die getroffen wordt door het embargo. Een recent rapport van een expertisecentrum van de Russische overheid schetst een vernietigend beeld. De prijzen van levensmiddelen – toch al opgejaagd door de zwakke roebel – zijn verder gestegen. En hoewel het Kremlin ‘importvervanging’ tot algemene beleidslijn heeft verklaard, heeft de Russische levensmiddelenindustrie niet kunnen profiteren van de strafmaatregelen tegen het Westen: de concurrentie is verzwakt, zo constateert het rapport, en de kwaliteit van de levensmiddelen in de schappen is gedaald.

‘EU niet zwaar getroffen’

Russische appels kunnen niet concurreren met appels uit Polen. Bovendien, zo blijkt uit een analyse, worden producenten in de EU niet erg zwaar getroffen. Vanwege de „tamelijk grote omvang van de interne markt”, schrijven de onderzoekers, „en de relatief kleine omvang van de export naar Rusland bevinden zich alleen bepaalde Europese producenten van kaas, groenten en fruit, en vis zich in een kwetsbare positie door de invoering van het embargo.”

Het rapport noemt de bloemenleveranciers Polen, Zweden en Noorwegen. Nederland wordt er niet in genoemd. Want het is vooral Rusland zelf dat de effecten van de verscherpte controles op bloemen zal voelen. Rusland is afhankelijk van de bloemen uit Aalsmeer.

Handelaren verwachten scherpe prijsstijgingen. Of, zoals directeur Lalita Paramonova van bloemenbedrijf Florista het in de Russische pers zei: het is niet overdreven om te zeggen dat in haar bedrijf „paniek” ontstond toen het nieuws kwam dat de controles op buitenlandse bloemen worden verscherpt.