‘Grieks’ debat draait om macht van Merkel

Bondskanselier Angela Merkel is morgen in het parlement verzekerd van een meerderheid voor een nieuw hulppakket voor Griekenland. Maar de grote vraag is hoeveel dissidenten haar eigen CDU/CSU dit keer zal tellen.

Teveel tegenstemmen uit eigen gelederen zullen Merkels greep op het CDU verzwakken. Foto Stefanie Loos/REUTERS

In Berlijn loopt de spanning op aan de vooravond van de stemming in de Bondsdag over een derde hulpprogramma aan Griekenland. Over de instemming van het parlement bestaat geen twijfel. Maar dat er vanavond „proefstemmingen” worden gehouden in de CDU/CSU-fractie van bondskanselier Angela Merkel toont aan dat fractievoorzitter Volker Kauder niet echt zeker is van zijn zaak. Sinds in juli ongeveer zestig leden van de 311 leden tellende fractie tegenstemden bij het besluit van de Eurogroep om Griekenland nog een keer te hulp te komen, dreigt nog altijd oproer. De hamvraag is hoeveel schade Merkel morgen zal oplopen.

De stemming wordt bovendien gecompliceerd nadat vanochtend bekend werd dat Griekenland naar verwachting ruim 6 miljard euro meer nodig zal hebben dan de maximaal 86 miljard waarover de euro-landen op 12 juli overeenstemming bereikten. Volgens de Süddeutsche Zeitung gaat het Duitse ministerie van Financiën er in het conceptbesluit van uit dat Griekenland 92 miljard euro nodig heeft om uit de problemen te komen.

Verwacht wordt dat tegenstanders weinig van het voornemen heel zullen laten. Zo is niet duidelijk waar de 50 miljard euro vandaan moeten komen die bedoeld zijn voor het vormen van een zogeheten ‘privatiseringsfonds’. Het fonds dat moet dienen als onderpand voor het geleende geld, was een keiharde voorwaarde van minister Wolfgang Schäuble (Financiën, CDU) om akkoord te gaan met een hernieuwde „reddingspoging”. Schäuble had er geen geheim van gemaakt dat hij eigenlijk vindt dat het beter is als Griekenland voor bepaalde tijd uit de eurozone zou treden, een „tijdelijke Grexit”.

Verkapte kwijtschelding

Inmiddels is Schäuble echter weer binnenboord. Afgelopen vrijdag ging hij met zijn achttien Europese ambtgenoten akkoord met het toekennen van een eerste tranche van 27 miljard euro. Maar volgens de Süddeutsche Zeitung zijn de miljarden die uit mogelijk te privatiseren Griekse staatsbezittingen komen al verrekend in het hulppakket. „Waar het geld vandaan moet komen voor het fonds staat nog steeds open”, aldus de krant.

Bovendien beschouwen velen het feit dat Griekenland het geleende geld pas halverwege deze eeuw moet terugbetalen als een verkapte kwijtschelding van de schuld. Dat is taboe in Duitsland, maar dat het tot kwijtschelding van (delen van) het geleende geld moet komen, is wel het uitgangspunt van het IMF. Merkel kan zich kwijtschelding, waar bijvoorbeeld de oppositiefractie van die Linke op hamert, politiek niet permitteren: het zou afbreuk doen aan het „harde standpunt” waarmee zij de Duitse belastingbetalers, en kiezers, hoopt gerust te stellen.

Daarbij geldt als volgend probleem dat IMF-baas Christine Lagarde afgelopen vrijdag wel „telefonisch aanwezig” was bij het besluit van de ministers van Financiën om fondsen aan Griekenland beschikbaar te stellen, maar nog geen bijdrage heeft geleverd aan het hulppakket. Lagarde staat onder druk van Latijns-Amerikaanse en Aziatische landen om de hulp aan het rijke Europa te staken. Ze heeft gezegd dat zij in oktober een besluit zal nemen over een mogelijke bijdrage aan het hulppakket van 16 miljard euro.

De deelname aan het hulpprogramma van het IMF is ook een teer punt in het Duitse parlement. Veel leden van de Bondsdag zien de deelname van het IMF als een garantie dat de Grieken moeilijker onder de afspraken uit kunnen. Twee vooraanstaande leden van de CDU-fractie werven nu via de website van de fractie steun voor het standpunt van de christen-democraten, maar in de meest zuinige termen: het is een „verdedigbaar compromis”.

Ondertussen proberen ontevreden CDU-Hinterbänkler, onbekende parlementariërs, met persconferenties en interviews aan profiel te winnen voor de eigen achterban door zich tegen het compromis te weer te stellen. Dat fractievoorzitter Kauder vorige week dreigde met harde maatregelen voor degenen die tegen de fractiediscipline in zouden gaan, heeft een omgekeerd effect. Kauder zei in een interview dat tegenstemmers niet langer in aanmerking zouden komen voor een zetel in belangrijke commissies in de Bondsdag. En ofschoon hij zijn woorden bijna direct terugnam stak een storm van kritiek op. Uiteindelijk moest Merkel zelf ‘haar’ fractievoorzitter te hulp komen, terwijl ze gelijktijdig verzekerde dat iedereen mocht stemmen naar eigen geweten. Daarmee was Kauder voor het moment wel gered, maar het feit dat hij nu als loopjongen van Merkel te boek staat, heeft zijn positie eerder verzwakt dan verstevigd.

Greep verliezen

Als morgen meer CDU-fractieleden tegen het kabinetsvoorstel stemmen dan de zestig die in juli tegen hulp aan Griekenland waren, wordt de positie van Kauder moeilijk, schat Zeit Online in. Merkel hoeft zich over een meerderheid geen zorgen te maken. Alleen al door de aangekondigde steun van regeringspartner SPD en oppositiepartij Groenen, samen goed voor 256 van de 631 stemmen. Maar tegenstemmers in de eigen gelederen worden wel gezien als een symptoom dat Merkel haar greep op de partij aan het verliezen is. Dat komt het Bundeskanzleramt halverwege haar derde termijn niet goed uit.