De bom moest vooral hard inslaan

Een oase van rust verandert in een diepe krater. Naar het motief van de aanslag is het nog gissen.

Schoonmakers zijn druk in de weer bij de diepe krater voor het Erawan-complex in het hartje van Bangkok. De gevolgen van de zware aanslag zijn nog goed zichtbaar: een boom voor de tempel met resten van de gebeurtenis, glas op straat.

Vanmorgen was er in de stad opnieuw een explosie. Maar waarschijnlijk was dat slechts een granaat die werd gegooid bij de rivier, maar niemand raakte gewond. Dat soort kleine incidenten gebeurt hier wel vaker.

Erawan – waar de hindoegod Brahman wordt vereerd – is gewoonlijk een punt van rust in de stad. Als op de kruispunten tienduizenden Thai weer eens door microfoons schallen en met rammelaars kletteren als protest tegen de regering, ruik je binnen de hekken van Erawan kalmerende wierook. Als de drommen toeristen beladen met tassen uit de winkeltempels als Central World komen, is Erawan gewoonlijk de aangename tegenhanger met zijn traditie en spiritualiteit.

Nu is het de plaats van een van de zwaarste aanslagen die Bangkok de laatste jaren heeft meegemaakt. Toen gisteravond om vijf minuten voor zeven een pijpbom explodeerde, kwamen meer dan twintig mensen om het leven en raakten 117 mensen gewond.

Zo veel mogelijk slachtoffers

Aan plek en tijdstip van de aanslag is af te leiden dat er maar één doel was: zo veel mogelijk slachtoffers maken. De tempel wordt omringd door populaire toeristenhotels als het Intercontinental en het Grand Hyatt, meerdere winkelcentra en drukke stations van de skytrain als Chit Lom. Op het moment van de aanslag was het er druk. Toeristen flaneerden in de relatieve koelte van de avond en Thai waren onderweg naar huis na hun werk. Volgens Thaise media zijn er in ieder geval tien Thai, drie Chinezen en twee Filippino’s omgekomen. Er zijn geen Nederlandse slachtoffers, meldt de ambassade in Bangkok – die het reisadvies niet heeft aangepast, maar adviseert het gebied rond de tempel te mijden.

De politie heeft op beelden van een bewakingscamera een verdachte aangewezen, een man die met een zwarte rugzak het complex in liep en zonder tas vertrok. „De identiteit van de daders is een stuk helderder. Ik kan nog niet zeggen wie het zijn”, zei minister Prawit Wongsuwan vandaag.

Wie er achter de aanslag zit, is een raadsel. Er doen meerdere scenario’s de ronde in Thailand, maar geen van alle zijn ze erg logisch. In de zuidelijke provincies, tegen de grens met Maleisië, strijden islamitische rebellen al sinds de jaren zestig tegen het regeringsleger om autonomie. Deze opstand is bloederig. De rebellen plegen geregeld aanslagen op markten en op strategische legerposten in Zuid-Thailand. Tot nu toe bleef het geweld echter beperkt tot het zuiden van het land. Het is de rebellen nog niet gelukt een aanslag te plegen op een zichtbare en gevoelige plek, zoals het hartje van Bangkok. Als dat nu wel zo is, zou dat een grote escalatie van het sluimerende en door de rest van de wereld grotendeels vergeten conflict betekenen.

Verzet tegen militairen

De aanslag zou ook een daad van verzet kunnen zijn tegen de militaire junta die sinds vorig jaar mei aan de macht is. Toen besloot generaal Prayuth Chan-ocha na driekwart jaar van protesten tegen premier Yingluck Shinawatra tanks in te zetten, alle politieke kopstukken vast te zetten en het gezag over te nemen.

Verkiezingen zouden pas mogelijk zijn, aldus Prayuth, na politieke hervormingen. Wat die hervormingen precies inhouden, los van een parlement benoemen dat bestaat uit vazallen van het leger, is schimmig. Wel schuift Prayuth de datum van verkiezingen en de terugkeer naar een gekozen burgerregering steeds verder naar achteren – van de tweede helft van dit jaar naar 2017.

Prayuth heerst in Thailand met harde hand. Oud-premier Yingluck wordt vervolgd voor landverraad en mag vijf jaar lang geen politiek bedrijven. Kleine en onschuldige vormen van protest, zoals studenten die drie vingers in de lucht staken zoals in het boek The Hunger Games, worden niet geduld. Nog nooit zijn er in Thailand zo veel mensen vervolgd voor majesteitsschennis en hebben ze zulke hoge straffen gekregen als in het afgelopen jaar. Dit alles is nodig om Thailand rustig en stabiel te krijgen, betoogt Prayuth.

Verkwistende subsidie

De stedelijke middenklasse van Bangkok, de Thaise elite (generaals, rechters, bepaalde zakenclans) en de armere bevolking uit het zuiden van het land vinden Shinawatra een corrupte populist die verkwistende subsidies uitdeelde aan boeren in het noorden van het land in ruil voor politieke steun. Zij hebben voorlopig vrede met de heerschappij van het leger. Maar in het noorden werd Thaksin juist gezien als een politicus die luisterde naar de wensen van de armen en die armoedebestrijding serieus nam.

Tegenstanders van de militairen zijn tot nu toe niet in staat een serieuze opstand op gang te brengen. Dat komt doordat de bewoners van de Thaise hoofdstad de eindeloze betogingen beu zijn, maar ook omdat Prayuth het verzet heeft gesmoord door de leiders vast te zetten. „Er waren de afgelopen tijd kleine bommetjes of domweg ruis, maar deze keer waren de daders uit op onschuldige levens. Zij wilden onze economie en ons toerisme verwoesten”, zei premier Prayuth vandaag. „Dit is de ergste aanslag uit de geschiedenis van Thailand.” Zelfs de generaal die premier is geworden, beseft dat zijn constatering dat Thailand onder zijn autocratische bewind tot rust is gekomen, een illusie is.