Bankier schrijft zijn dode broer

Schrijver Simon Stephens en een Amerikaanse songwriter maakten een solo voor acteur Eelco Smits.

Eelco Smits speelt Nederlandse bankier in New York, die even terug is in Amsterdam. Foto Jan Versweyveld

‘Nogal weird”, noemt acteur Eelco Smits (38) van Toneelgroep Amsterdam het, dat hij zijn solo Song from Far Away dit voorjaar eerst in het Engels op een Braziliaans festival speelde. Morgen is pas de Nederlandse première – in het Nederlands. Spelen in Brazilië was een gevolg van het internationale succes van regisseur Ivo van Hove. „Iedereen wil hem nu zien of met hem werken.” Dus wilde het Braziliaanse festival Mostra Internacional de Teatro de São Paulo de voorstelling graag coproduceren, en haalt het Young Vic-theater de solo in september drie weken naar Londen.

De tweede grote naam verbonden aan de voorstelling is die van de gelauwerde Britse toneelauteur Simon Stephens, die de monoloog speciaal voor Smits schreef. Song from Far Away gaat over een jonge bankier die terugkeert uit New York om in Amsterdam de begrafenis van zijn jongere broer bij te wonen. Eerder bewerkte Stephens Alfred Jarry’s Ubu voor Toneelgroep Amsterdam. „Hij kent Ivo’s werk goed”, zegt Smits, „en hij vond mij een leuke acteur.” Stephens vroeg vervolgens de bevriende Amerikaanse singer-songwriter Mark Eitzel om de muziek te componeren.

Ter voorbereiding liepen ze samen een weekend lang door Amsterdam: de stad heeft een grote rol in de voorstelling. De bankier, Willem, slaapt in zijn geboortestad in het Lloyd-hotel, slentert over de grachten en botst op ‘ratelende trams’ en ‘onvoorspelbare, zelfingenomen fietsers’.

Als vorm kozen de makers voor brieven die de bankier aan zijn overleden broer schrijft. De thuiskomst blijkt Willem zwaar te vallen. Hij pent over de kille verhouding met zijn ouders en een mislukte poging om een relatie met een ex op te pakken. „Het is een personage dat bang is voor intimiteit”, legt Smits uit. „Hij wil het liefst met rust gelaten worden. Zijn favoriete plekken zijn hotels en vliegtuiglounges. Hij kiest voor de grote anonimiteit.”

De acteur is blij met de tekst. „Het personage raakt me. Ik vind het ook soms moeilijk om iets aan te gaan met anderen. Ik kan goed alleen zijn. Ik ben net nog in mijn eentje twee weken gaan kamperen”

Het lied van Eitzel, Go where the love is, zingt Smits op de „kernmomenten dat het personage begrijpt waarom hij terug is gekomen”. Het is de eerste keer dat Smits zingt op toneel. Soms met de ukelele, die hij speciaal heeft leren spelen. Maar het zwaarst noemt Smits „het spelen van een monoloog”. „Heel confronterend was het besef dat ik alleen, zonder collega’s, een verhaal vertel. Ik ben in mijn eentje verantwoordelijk voor wanneer die lamp aangaat én het applaus komt.”