Column

Europa radeloos in immigratiechaos

De vele voorstellen tot beteugeling van de vluchtelingenstroom laten zien dat de Europese politiek één onwrikbaar uitgangspunt ontbeert. Hoeveel Arabieren en Afrikanen zich nu opmaken om naar betere oorden te vertrekken, weten we niet. De bron is voorlopig onuitputtelijk. De Europese Unie, deel van het rijke en ordelijke Westen, heeft al lang een grote aantrekkingskracht op immigranten, maar in de loop van deze eeuw is die de onweerstaanbaarheid genaderd. Geen wonder: sinds het begin van de oorlog in Irak zijn grote delen van het Midden- Oosten en Afrika aan verwoesting prijsgegeven.

Wie daarvan de schuld draagt laat ik nu in het midden. Maar Irak is een failed state geworden, Syrië het front van een niet eindigende burgeroorlog, Libië een bron van terrorisme, Jemen het toneel van een bloedige burgeroorlog en veel Afrikaanse staten worden geteisterd door godsdiensttwisten. En dan hebben we de nieuwe terroristische organisatie Islamitische Staat. Geen wonder dat je deze uitzichtloze hel wilt ontvluchten als je jong bent en alles te verwachten hebt.

Ook toen de catastrofe van chaos in het Midden-Oosten zich nog niet had voltrokken, oefende Europa een grote aantrekkingskracht op moslims uit. Pim Fortuyn noemde in een interview de islam een achterlijke godsdienst. Daarna hebben we Geert Wilders gekregen die van de afkeer van moslims zijn beroep heeft gemaakt. Nederland is niet het enige land met zulke politici. In Frankrijk hebben we Marine Le Pen met haar Front National, in Scandinavië zijn soortgelijke partijen. In Duitsland nemen de aanvallen op immigranten schrikbarend toe. In de eerste helft van dit jaar hebben daar meer dan 179.000 immigranten asiel aangevraagd, 134 procent meer dan vorig jaar.

Intussen zien we iedere avond op de televisie de drama’s met de bootvluchtelingen. Eerst met hun bootjes op de Middellandse Zee, door Europese marineschepen opgepikt of verdronken, en nu vooral op het Griekse eiland Kos waar ze niet welkom zijn, en bij Calais aan de ingang van de Kanaaltunnel waar ze worden tegengehouden door zwaarbewapende politie en reusachtige hekken met prikkeldraad en scheermesjes. Helpt dat alles? Nee, er komen er steeds meer en Europa heeft nog geen doeltreffend beleid gevonden om het tij te keren.

Maar de tijden in Europa zijn veranderd. Vooral de aard van de publieke opinie heeft een gedaantewisseling ondergaan. Een van de oorzaken is de langzame revolutie van de media, en vooral de verzwakking van de gedrukte pers. Die verdedigt zich door vlotter, aangenamer, leuker te worden, wat vaker ten koste van serieuze nieuwsvoorziening gaat. Hetzelfde, maar dan in ernstiger mate, geldt voor de televisie. Entertainment is de nieuwe hoofdzaak. En dan hebben we internet gekregen. Social media, blogs, digitale nieuwsmedia die de reacties van hun lezers publiceren, zijn de bronnen van een nieuwe publieke opinie. En die is over het algemeen uitgesproken rechts. Niet alleen ontbreekt begrip voor de nuance. Anonieme verdachtmakingen, bedreigingen, scheldpartijen zijn aan de orde van de dag.

Dat is nu de situatie. De stroom vluchtelingen zal groter worden omdat de chaos in de gebieden van herkomst reddeloos toeneemt. Hoe zou hier die wassende toevloed moeten worden verwerkt? Niemand weet het. De Europese publieke opinie schuift verder naar rechts en de politiek van Brussel is gefragmentariseerd, zoals we bij de crises in Oekraïne en Griekenland hebben gezien. Een machteloze en groeiende massa wanhopigen staat tegenover een radeloze verzameling gastlanden die geen gastland willen zijn – onze eigen vicieuze cirkel.