Brazilië heeft genoeg van Dilma

De nieuwe middenklasse vreest de dupe te worden van corruptie en krimp. De president moet weg.

Iedere zondag wordt één rijbaan van de boulevard bij het strand van Copacabana autovrij gemaakt voor skaters, hardlopers en fietsers. Gisteren was vrijwel het volledige strand overgenomen door antiregeringsbetogers. Gekleed in het geel-groen van de nationale vlag, bewapend met pannen, deksels, lepels en spandoeken met leuzen als ‘Weg met Dilma’, ‘Stop de corruptie’ en ‘Impeachment nu!’ lieten Brazilianen massaal hun stem horen. Ook in São Paulo, Belém, Recife, Belo Horizonte en Brasilia gingen duizenden mensen de straat op.

Onder hen de Renato Mereilles (51), docent aan een muziekinstituut in Rio de Janeiro. Terwijl hij de sprekers van de Movimento Brasil Livre (Bevrijdingsbeweging voor Brazilië) enthousiast aanmoedigt, houdt Mereilles zijn vrouw innig vast. „Volgende week hoor ik of ik ontslagen word. Alleen zij houdt mij nog op de been”, zegt de docent overtuigend. Zijn instituut moet flink bezuinigen vanwege de economische crisis en zijn baan staat op het spel. Ondertussen lopen de kosten van levensmiddelen en vaste lasten fors op. „Opeens werden de servicekosten van ons appartement 150 reais (40 euro) hoger. Prijzen in de supermarkt zijn hoger dan ooit. Hier is niet tegenop te boksen.”

In oktober werd president Dilma Rousseff (67) nog herkozen, zij het met een krappe meerderheid. En tot voor kort werd de economie in het grootste Latijns-Amerikaanse land nog betiteld als ‘booming’. Maar opeenvolgende megacorruptieschandalen rond (semi)staatsoliebedrijf Petrobas en talloze invloedrijke politici uit Rousseffs Arbeiderspartij heeft het land politiek en economisch de afgrond in getrokken. Daarbij kwam nog de klap die de economie moest incasseren doordat de export van grondstoffen naar China minder opleverde. De inflatie is bijna 10 procent, de hoogste sinds twaalf jaar, de economie kromp in het eerste kwartaal met 1,6 procent. Het Braziliaanse groeiwonder lijkt voorbij, terwijl die bij het aantreden van Rousseff in 2010 nog nog 7,5 procent bedroeg.

De president is de personificatie geworden van het dal waar Brazilië zich in bevindt: volgens de laatste peilingen houdt ruim 63 procent van de Brazilianen Rousseff verantwoordelijk voor de malaise. Ze eisen dat ze wordt afgezet.

Ambtenaar Dina Andrade (33), met haar twee zoontjes ook bij de demonstratie, draagt een fel rode clownsneus. „De situatie is te absurd voor woorden. De corruptie is niet meer te bevatten. De clowns die aan de macht zijn, verrijken zichzelf nog meer en hebben maling aan ons.” Wij, de gewone burgers, zijn de dupe. Vóór het WK van vorig jaar ging het goed met Andrade. „Nu moeten we zuinig doen. Het leven is te duur. Er moet zo snel mogelijk een nieuwe president komen.”

Een verdere economische terugval is de grote angst van de nieuwe middenklasse, die sinds het aantreden van Rousseffs voorganger, Luíz ‘Lula’ da Silva in 2003, explosief groeide. Onder de oud-vakbondsleider lukte het ruim 40 miljoen Brazilianen een beter bestaan op te bouwen. Dat die groep nog lang geen echte economische stabiliteit heeft verworven, blijkt nu. Dagelijks vertelt het journaal hoe Brazilianen kunnen bezuinigen op uitgaven.

Maar de president wegkrijgen met een afzettingsprocedure is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Tot nu toe bleef Rousseff zelf buiten schot in het corruptieschandaal, al lopen er twee justitiële onderzoeken die uiteindelijk tot een afzettingsprocedure kunnen leiden. Mocht Rousseff worden afgezet, dan is de vraag wie haar moet vervangen. Docent Renato Mereilles: „Er is niet direct een alternatief, hoe graag we ook van Rousseff afwillen. Maar laten we beginnen met zorgen dat ze wordt afgezet, daarna zien we verder. Erger dan dit kan haast niet.”