Architect van oorlogen op andermans bodem

Hamid Gul (1936 - 2015)

Inlichtingenchef Pakistan

Als baas van ISI verdeelde hij Amerikaanse wapens in Afghanistan

Luitenant-generaal b.d. Hamid Gul, de voormalige Pakistaanse spionagechef die zaterdag op 78-jarige leeftijd aan een hersenbloeding overleed, ventileerde zijn mening graag in de openbaarheid. Meestal fulmineerde hij in kranten en op televisie tegen aartsvijand India en tegen de Verenigde Staten. Hij betoonde zich daarbij een liefhebber van fantasierijke samenzweringstheorieën – met steevast de moslimgemeenschap als weerloos slachtoffer en Pakistan in het bijzonder.

Zijn ongeremde optreden op latere leeftijd deed bijna vergeten dat Gul ooit de belangrijkste uitvoerder achter de schermen was van het Pakistaanse buitenlandse beleid. Tussen 1987 tot 1989 stond hij aan het hoofd van de Inter Services Intelligence (ISI), de machtige militaire geheime dienst van Pakistan.

Het was de tijd van de Koude Oorlog toen in Afghanistan de islamitische guerrilla tegen de Sovjet-bezetting zijn climax bereikte. Pakistan, toen nog onder militair dictator Zia-ul-Haq, fungeerde als draaischijf voor de miljardensteun van met name de VS en Saoedi-Arabië aan de Afghaanse mujahideen.

Gul was de man die het geld en de wapens onder de verschillende strijdgroepen verdeelde. Hij zat als een spin in het web. Zo kon hij ervoor zorgen dat de Pakistaanse belangen in het buurland goed in de gaten werden gehouden – conform de Pakistaanse doctrine dat de Afghanen zelf uitmaken door wie ze worden bestuurd, zolang de regering in Kabul Pakistan maar goed is gezind.

Tegelijkertijd wordt Gul gezien als een van de architecten, en in ieder geval fervent aanhanger, van de oorlog ‘op afstand’ die Pakistan de afgelopen decennia heeft gevoerd gevoerd met India. Door extremistische milities in de regio Kashmir te trainen en te bewapenen wordt het Indiase leger voortdurend in het defensief gedrongen, is de gedachte. Zelf vocht Gul in twee echte oorlogen tegen India, beide met vernederende afloop voor Pakistan.

In augustus 1988 verloor dictator Zia-ul-Haq het leven bij een mysterieus vliegtuigongeluk. In het politieke gevecht daarna overspeelde Gul zijn hand. Hij probeerde een alliantie te smeden van islamitische partijen om te voorkomen dat vrije verkiezingen later dat jaar zouden uitmonden in een overwinning voor Benazir Bhutto, leider van de Pakistaanse Volkspartij. Toen Bhutto eenmaal premier was, stuurde ze Gul de laan uit.

Het maakte hem niet monddood. Gul sprak zich positief uit over de opmars van de Talibaan in Afghanistan, ook weer met Pakistaanse steun.

In een gesprek met deze krant, vlak na de Amerikaanse inval in Afghanistan na 9/11, toonde hij zich verbitterd over het verraad dat de VS in zijn ogen pleegden door de regio de rug toe te keren toen de Sovjet-Unie was verslagen. „Ze hebben ons verraden, maar bovenal Afghanistan. Dat de VS nu de enige supermacht ter wereld zijn, hebben ze te danken aan de Afghanen. Zelf hebben ze er niet voor hoeven te werken. Het arme Afghanistan heeft hun de status van supermacht geschonken. 1,6 miljoen Afghanen hebben hun leven ervoor verloren. Nu worden opnieuw Afghanen gedood. Hun gedrag is erger dan dat van de nazi's.”