Vieren we maandag de laatste verjaardag?

Pstt, niet schrikken, maar de wereld loopt op haar eind. Niet de fysieke wereld, al wordt onze aarde permanent door de mens bedreigd. Nee, het financiële universum, waarin obligatiebeleggers en -handelaren dankzij rentedalingen buitenissige winsten kunnen behalen, gaat zijn laatste weken in.

Straks gaat die rente weer omhoog. Een stijgende rente geeft koersdalingen voor obligaties, een dalende rente is een feest van koerswinsten. Een van de bestuurders van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Federal Reserve, noemde onlangs september een geschikte maand om te starten met de verhoging. Dat is het einde van een hausse op de obligatiemarkt die, toevallig, maandag zijn 33ste verjaardag viert.

Op 17 augustus 1982 bekeerde de toonaangevende somberaar van zijn tijd, chef-econoom Henry Kaufman van hét toonaangevende financiële handelshuis Salomon Brothers, zich tot een optimistische visie. Al een jaar of twee profeteerde hij dat de hard hollende inflatie niet onder controle kwam. Dat de Fed de rente zou blijven verhogen. Steeds kreeg hij gelijk. De rente op bankkredieten voor de beste klanten piekte boven 20 procent.

En toen maakte pessimist Kaufman z’n ommezwaai. Hij voorspelde een inflatie- en rentedaling, ja zelfs een langdurige daling, zodat de economie zou aantrekken en Amerikaanse banken niet zouden bezwijken onder hun slechte kredieten aan bedrijven en Zuid-Amerikaanse schuldenlanden. Op de dag van Kaufmans ‘bekering’ kochten beleggers en speculanten massaal aandelen en obligaties.

Zo ongeveer alles dat kwalijk en gelukkig is in de financiële economie, heeft hier zijn oorsprong. De gevolgen van die rentedaling zijn niet te overschatten.

Obligaties trekken doorgaans niet zoveel aandacht als de aandelenbeurs, maar de koersen spelen in uw dagelijks leven een cruciale rol. Zij beïnvloeden de prijs van geld: de rente op uw hypotheek, op uw spaargeld en de rente die ministers van Financiën betalen op hun staatsleningen. Mede dankzij drie decennia rentedaling hebben een paar generaties de stap gezet naar een koophuis.

De lagere rente, winstherstel en liberaliseringen ontketenden tevens een hausse in aandelen. De Dow Jones beursindex stond op 17 augustus 1982 op 831 punten. Nu op 17.400. Deze koerswinsten hebben kolossale en modale vermogens opgeleverd. Zonder Kaufman geen Thomas Piketty, de Franse econoom die de scheve vermogensverhoudingen laakt en op zijn manier ook een somberaar is. Zo somber dat de rijken steeds rijker worden.

Kaufman bleef Kaufman. Hij bekeek de financiële liberaliseringen na 1982 met groeiende weerzin. Banken, burgers en bedrijven pompten een schuldeneconomie op. Een kredietorgie, zei onze vroegere minister van Financiën Hans Hoogervorst toen ’t voorbij was.

De schuldeneconomie heeft er na verschillende crises toe geleid dat de rente in de VS en Europa zo goed als nul is.

Nu moeten de centrale banken een keer beginnen met de normalisering van de financieel-economische verhoudingen. Aarzelingen zijn er genoeg. Daalt de werkloosheid genoeg? Wat betekenen de devaluaties van de Chinese yuan de laatste dagen voor de Amerikaanse export?

Een Amerikaanse renteverhoging heeft nu primair symbolische betekenis. De rente gaat van niks naar twee keer niks. De Europese Centrale Bank is zo ver nog niet.

Maar wij van Schinkel, Stellinga & Tamminga zeggen: beter goed voorbereid dan ruw wakker geschrokken. Doe de ‘wat als’ test op uw leningen: als de rente bijvoorbeeld verdubbelt, wat betekent dat voor uw besteedbaar inkomen?

En wat doet u daaraan?