Rutte betreurt gevoel miskenning Indische gemeenschap

Koning Willem-Alexander legt een krans tijdens de herdenking bij het Indisch Monument van de Japanse capitulatie. Foto ANP / Koen van Weel

Premier Rutte betreurt het gevoel van miskenning bij de slachtoffers van de Japanse bezetting van voormalige Nederlands-Indië. Dat zei hij vanmiddag tijdens de jaarlijkse herdenking van de slachtoffers bij het Indisch Monument in Den Haag.

“Bij de Indische gemeenschap is een gevoel van miskenning blijven bestaan over het gebrek aan begrip bij anderen voor de ondergane oorlogsverschrikkingen in Azië. Dat betreur ik”, aldus de premier:

“Zeventig jaar na de Japanse capitulatie zijn we ons er meer dan ooit van bewust dat dit deel van onze geschiedenis blijvende aandacht en een actieve herinnering vraagt. Laat ons daar samen voor zorgen. Laat ons ervoor zorgen dat het gevoel van onbegrip en het verdriet dat velen daarover hebben gehad of nog hebben, langzaam maar zeker wordt weggenomen.”

Bij de herdenking waren enkele duizenden mensen aanwezig. De Indische Klok werd geluid, er werd muziek gespeeld en er was een voordracht van acteur Eric Schneider, die werd geboren in Nederlands-Indië, en zijn zoon Beau Schneider. Koning Willem-Alexander legde als eerste een krans bij het monument.

‘Na oorlog volgde chaotische, gewelddadige periode’

Het is vandaag precies zeventig jaar geleden dat Japan capituleerde en de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost-Azië daarmee officieel ten einde kwam. Maar van an een bevrijding was bepaald geen sprake, aldus de stichting die de herdenking organiseert:

“Op de oorlog volgde een chaotische en gewelddadige periode. Velen konden de kampen lange tijd niet verlaten. Vele anderen werden alsnog geïnterneerd.”

De Tweede Wereldoorlog kostte vele duizenden Europeanen in Nederlands-Indië het leven. In Japanse interneringskampen stierven naar schatting tussen de 13.000 en 17.000 burgers. Buiten de kampen kwamen nog eens 2000 mensen om, terwijl nog eens 2000 burgers omkwamen door het Indisch verzet.

De Japanse keizer Akihito sprak vanochtend in een toespraak de hoop uit dat de gruwelen van de oorlog nooit herhaald zullen worden. De vorst zei verder te bidden voor wereldvrede en de verdere ontwikkeling van Japan. Akihito kwam met een “oprecht eerbetoon aan iedereen die zijn leven heeft verloren tijdens de oorlog. Zowel op het slagveld als op andere plaatsen.”

‘Geweld in Nederlands-Indië was structureel’

Ook in de jaren na de oorlog bleven delen van Azië te maken houden met geweld. Nederlandse militairen gebruikten in de periode 1945-’50, na het uitroepen van de Indonesische onafhankelijkheid, structureel en op grote schaal extreem geweld tegen Indonesiërs, concludeert de Zwitsers-Nederlandse historicus Remy Limpach na een omvangrijk onderzoek van overheidsarchieven en persoonlijke getuigenissen, zoals dagboeken en soldatenbrieven. NRC publiceerde gisteren over zijn bevindingen. De soldaten gingen daarna meestal vrijuit omdat autoriteiten de misstanden systematisch in de doofpot stopten.

Het is voor het eerst dat een historicus het geweld “structureel” noemt. Limpach, die volgende maand aan de universiteit van Bern hoopt te promoveren en nu werkzaam is bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), ondergraaft in zijn promotie-onderzoek het officiële overheidsstandpunt dat buitensporig geweld in de jaren 1945-’50 bij wijze van uitzondering, als ‘exces’ voorkwam.